بازآفرینی و تجدید حیات بافت تاریخی
نجما اسمعیل پور؛ محسن شاکری؛ مجید انصاری
چکیده
بافت تاریخی شهر یزد با بیش از 400 اثر ارزشمند، بخاطر داشتن تمدن زنده و وجود نمونه‌ای برجسته از یک سکونتگاه بشری که نمایانگر فرهنگ، رابطه متقابل انسان و محیط در عین محدودیت‌های محیطی است، در فهرست میراث جهانی قرار گرفته‌است. اما، طی۴ دهه اخیر با تضعیف عملکرد سکونت ناشی از کاهش مداوم جمعیت روبرو بوده‌است. پژوهش با هدف تبیین و تولید ...
بیشتر
بافت تاریخی شهر یزد با بیش از 400 اثر ارزشمند، بخاطر داشتن تمدن زنده و وجود نمونه‌ای برجسته از یک سکونتگاه بشری که نمایانگر فرهنگ، رابطه متقابل انسان و محیط در عین محدودیت‌های محیطی است، در فهرست میراث جهانی قرار گرفته‌است. اما، طی۴ دهه اخیر با تضعیف عملکرد سکونت ناشی از کاهش مداوم جمعیت روبرو بوده‌است. پژوهش با هدف تبیین و تولید یک مدل فرآیندیِ نظری در خصوص عوامل موثر بر فرآیند تضعیف سکونت و روند پیوسته خروج جمعیت از این بافت و روابط میان این عوامل، به روش گرندد تئوری صورت گرفته‌است. نتایج نشان داد:1- نبود مدیریت مشارکتی و مردم‌محوری؛ از میان رفتن اختلاط اجتماعی و تنزل تراز اجتماعی-اقتصادی بافت، بی‌توجهی دولت به اقدامات و تجارب موفق سایر کشورها در احیای سکونت، کافی نبودن اقدامات حمایتی دولت و عدم تناسب الگوی مسکن غالب در بافت با نیازهای زندگی امروزین، موجبات علّی هستند که باعث «تضعیف حیات اجتماعی و نظامات رفتاری در بافت تاریخی یزد» شده‌اند.2- شرایط نامناسب کالبد، زیرساخت‌ها و خدمات؛ مدیریت نامناسب امور؛ بافت اجتماعی و سبک زندگی در بافت؛ و ماهیت قوانین‌ومقررات ساخت‌وساز در نقش عوامل زمینه‌ای به خروج جمعیت از بافت کمک کرده‌اند.3- عوامل مداخله گر شامل ضعف در سیاست‌گذاری و عملکرد حکومت محلی؛ تفاوت بازده عملکردهای اقتصادی بافت نسبت به خارج از آن، جذابیتهای بافت بیرونی، رایج بودن فرهنگ سرمایه‌گذاری روی املاک و مستغلات در میان مردم شهر یزد؛ مذهب؛ ثبت بافت تاریخی در فهرست میراث جهانی و ماهیت مدیریت گردشگری در بافت هستند.4- مقوله اصلی «جریان تضعیف حیات اجتماعی و نظامات رفتاری حاکم» به سه راهبرد :کاهش سرمایه‌گذاری در سکونت، بی‌رونقی کسب‌‌وکارهای موجود در بافت، و اضمحلال سرمایه اجتماعی منجر شده‌است. 5-مجموعه این عوامل، پیامدهای کاهش شان و وجاهت اجتماعی، تضعیف اصالت، حس تعلق و هویت در بافت را در پی داشته‌اند که نهایتا به خروج بخشی از جمعیت ساکن از بافت در یک روند مدام30 ساله انجامیده‌است. مدل فرآیندی و خط داستان این پدیده در متن مقاله ارائه شده‌است. بر اساس مدل نظری بدست آمده، از این پس لازم است مدیران و برنامه‌ریزان شهری در بازآفرینی بافت‌های تاریخی توجه به بعد اجتماعی را در کانون تصمیمات خود قرار دهند.
