بازتاب نقش نشانه‌شناسی در فرآیند گذر از فضا به مکان در مجموعه تاریخی سعدالسلطنه قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

2 استادیار، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

چکیده

در عصر حاضر لزوم پرداختن به مسئله معنا و کشف لایه‌های عمیق معنایی در حوزه‌‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی، هنری و معماری به امری اجتناب ناپذیر بدل شده است. بحث کمرنگ شدن این مهم در ارتباط با فضاهای شهری و معماری، الزام کاربرد روش‌های فکری و فلسفی منوط به معنا توأم با نگرشی نقادانه و عمیق را بیش از پیش مطرح کرده است. از مهم‌ترین این روش‌ها می‌توان به رویکرد نشانه‌شناسی با گستره‌ای وسیع در بررسی پدیده‌های مختلف اشاره کرد. بدین‌ترتیب در راستای پژوهش با به‌کار بردن روش نشانه‌شناسی در یافتن عناصر مکان‌ساز در مجموعه تاریخی سعدالسلطنه قزوین، پیوندی میان نقش نشانه‌شناسی و چیستی مکان برقرار شده‌است. این مجموعه که به عنوان کاروانسرا در عصر قاجار کاربرد داشته، در چند سال اخیر به دنبال بازسازی‌های صورت گرفته در قالبی بدیع و به عنوان فضای شهری پویا به حیات خود ادامه داده است که به واسطه استمرار حضور شهروندان و در پی داشتن احساسی از تعلق به مکان، از ویژگی‌های خاص فضایی خود سخن به میان می‌آورد و بدین‌ترتیب جست­وجوی مفاهیم فضایی پیرامون آن را به موضوعی درخور تأمل تبدیل می‌کند. در این راستا فرض بر آن است که استفاده از دانش نشانه‌شناسی می‌تواند به عنوان نقش مکمل، منجر به خوانش دقیق‌تر مکان و ارتقای کیفیت فضایی آن گردد. به عبارتی عناصر مکان‌ساز که به واسطه تجربه و ادراکات حسی مخاطب ایجاد می‌شوند، در گذار از نشانه‌شناسی به طور مشخص در ارتباط با بنا و متن قرارگیری آن مطالعه می‌شوند.  با نظر به فرضیه مطرح شده، هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‌‌‌های مرتبط با مفهوم مکان با نگرشی نشانه‌شناسانه و به روش توصیفی_تحلیلی است که در نهایت تطبیق مؤلفه‌ها با مجموعه سعدالسلطنه قزوین به ‌واسطه مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و نقشه‌های شناختی از طریق ترسیم کروکی و تحلیل‌های آماری نرم‌افزارSPSS 20 در قالب‌ ارائه فراوانی و میانگین داده‌ها ‌‌و آزمون همبستگی اسپیرمن بررسی‌ می‌شوند. نتیجه پژوهش ابتدا بیانگر اهمیت نقش نشانه‌شناسی در یافتن مؤلفه‌های ارتقا‌دهنده فضا به مکان (همچون توجه به زمینه و انطباق با محیط، معنامندی، ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی، هویت و ماندگاری فضا، خاطره‌انگیزی) و سپس بررسی و تحقق این موارد در روابط و نسبت‌های مختلف میان فرد و مکان از منظر توجه به نشانه‌شناسی ادراکات، حافظه تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و ذهنیت مخاطب است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reflection of the role of semiotics in the process of moving from space to place in the historical Complex of Qazvin Saad-al-saltaneh

نویسندگان [English]

  • noushin sekhavat doust 1
  • Fariba Alborzi 2
1 M.A. in Architecture, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.

Administration of cultural Heritage of Qazvin. (2016). [in Persian]

Ando. T. (2016). Poetry of Space, Translated by Mohammad Reza Shirazi, Tehran: Fekre Now, 1nd publication. [in Persian]

Ansari, M. (2014). Phenomenology of Place Hermeneutics, Abadan:Porsesh, 1nd publication. [in Persian]

Daneshpajouh, H & Modiri, E. (2014). Identity, Place and Place Marking, Tehran:Azarakhsh. [in Persian]

Fakouhi, N.(2004). Urban Anthropology, Tehran: Ney, 2nd publication. [in Persian]

Fontanille, J.(2013). Paysages: le ciel, la terre et l’eau, Études de lettres,1st time, No. 2, 231-246.

Gawlikowska, A.P. (2013). From Semanticsto Semiotics. Communication of Architecture,Architecturae et Artibus, 5th time, No. 1, 51-61.

Gieseking, J.J et al. (2014). The People, Place, and Space Reader, NewYork & London: Routledge.

Gottdiener, M & Hutchison, R. (2006). The New Urban Sociology, United States: Westview Press.

Gottdiener, M & Lagopoulos, A. (1986). The City and the Sign: An Introduction to Urban Semiotics, New York: Columbia University Press.

Jencks, Ch & Kropf, K. (2018). Theories and Manifestoes of Contemporary Architecture, Translated by Ehsan Hanif, Tehran: Fekre Now, 1nd publication. [in Persian]

Kuznetsova, K.J. (2011). Architectural Space and Greimassian Semiotics, Socialiniu Mokslu Studijos, 3rd time, No. 4, 1269-1280.

Lagopoulos, A. (2009). The social semiotics of space: Metaphor, ideology, and political economy, Semiotica journal, No. 173, 169–213.

Leach, N(Ed.). (2005). Rethinking architecture: a reader in cultural theory, London and New York: Taylor & Francis.

Linda, S & Kolomyeytsev, A. (2014). Semiotics of the City’s Pedestrian Space, Środowisko mieszkaniowe housing environment, No. 13, 125-129.

Littlejohn, S.W. (2005). Theories of human communication, Transleted from English:Seyed morteza Norbakhsh & Seyed Akbar Mir Hosseini, Tehran: Jungle Publications. [in Persian]

Määttänen, P. (2007). Semiotics of space: Peirce and Lefebvre, Semiotica journal, No. 166, 453-461.

Mahmoudi‌Nejad, H. (2009). Space and Place in Urban Design, Tehran: Tahan: Helle, 1nd publication. [in Persian]

Martin, B & Ringham, F.(2000). Dictionary of Semiotics, London & New York: Cassell.

Mehralizadeh, Y & Chinipardaz, R. (2005). Methods of data and hypothesis testing in social sciences and management using spss for window,Tehran: Ayizh. [in Persian[

Mohammadzadeh, M.N. (2006). The Memorable Memorial, Qazvin: Administration of cultural Heritage of Qazvin, 1nd publication. [in Persian]

Mojabi, S.M. (2009). In search of urban identity of Qazvin, Tehran: Department of Housing and Urban Development, Urban Planning and Architecture research center, 1nd publication. [in Persian]

Najafi, M & Kamal Bin Mohd Shariff, M. (2011). The Concept of Place and Sense of Place In Architectural Studies, International Journal of Social, Behavioral, Educational, Economic, Business and Industrial Engineering, 5th time, No. 8, 1054-1060.

Nesbitt, K. (2015). Theorizing a New Agenda for Architecture: An Anthology of Architectural Theory 1965 – 1995, Translated by Mohammad Reza Shirazi, Tehran: Ney, 7nd publication. [in Persian]

Pilshchikov, I. (2015). Urban Semiotics: the city as a cultural-historical phenomenon, Tallinn: TLU Press.

Polic, M et al. (2005). A cognitive map of Slovenia: Perceptions of the regions, International Journal of Psychology, 40th time, No. 1, 27-35.

Pourjafar, M.R et al. (2009). Recognition of the Meaning Effect on Perpetuity of Place: A Case Study of Hawraman-E-Takht village in Kurdistan, Journal of Housing And Rural Environment, 28th time, No. 125, 2-17. [in Persian]

Ramzy, N.Sh. (2013). Visual language in Mamluk architecture: A semiotic analysis of the Funerary Complex of Sultan Qaitbay in Cairo, Frontiers of Architectural Research, 2nd time, No. 3, 338-353.

Relph, E. (2010). Place and Placelessnes, Transleted from English: Mohammad Reza Noghsan Mohammadi et al, Tehran: Armanshahr, 1nd publication. [in Persian]

Rénier, A. (2008). Les espaces opérateurs de la sémiosis architecturale, Actes Sémiotiques[Online]. No. 111.

Sasani, F. (2011). Articles of The Seventh Seminar on the Semiotics: Semiotics of  Place, Tehran: Sokhan, 1nd publication. [in Persian]

Shairi, H. R. (2013).Visual Semiotics, Tehran: Sokhan, 1nd publication. [in Persian]

Shakuie, H .(2006). New trends in philosophy of geography, Tehran: Gitashenasi Geographical and cartographic Institute, Vol(1), 8nd publication. [in Persian]

Šiđanin, P. (2007). On Lynch's and post-lynchians theories, Facta Universitatis Series: Architecture and Civil Engineering, 5th time, No.1, 61-69.

Sojoodi, F. (2008). Functional Semiotics, Tehran: Elm Publication, 1nd publication. [in Persian]

Stahl, G. (2009). Urban Signs/Signs of the Urban: Of Scenes and Streetscapes, Culture Unbound,1st time, 249–262.

Zeile, P et al, (2015). Urban emotions: benefits and risks in using human sensory assessment for the extraction of contextual emotion information in urban planning, Edited by Stan Geertman et al, Planning Support Systems and Smart Cities.(pp.209-255), Cham: Springer.

 URL1: Google Maps (7, 15, 2017): https://www.google.com/ maps/place/Sa'd al-Saltaneh+ Caravanserai

URL2: Qazvin Municipalitie )6, 20, 2018): http://farhangi.qazvin.ir