تدوین الگوی تاب آوری بوم شناسانه شهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، گروه شهرسازی، قزوین، ایران

2 استاد، گروه شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران (مسوول مکاتبات).

چکیده

شهرها به عنوان پیچیده‌ترین ساخته‌ی دست بشر، با ریسک‌های گسترده‌ای هم بدلیل وجود دامنه وسیعی از مخاطرات و تغییرات و همچنین به علت آسیب پذیری‌های چندگانه شان مواجه هستند. بنابراین پرداختن به رویکردهای نوین مواجهه با اختلالات و بلایا ضروری می‌نماید. از آنجا که در حال حاضر دیدگاه غالب از تمرکز صرف بر مبنای آسیب پذیری و مقاوم سازی به افزایش تاب آوری در برابر اختلالات تغییر پیدا کرده است، این مقاله در صدد است که با مطرح کردن بحث تاب آوری در حوزه شهرسازی با تدوین الگویی منسجم بتواند به ارتقاء توانایی شهرها به عنوان نظام‌های پویا و خود سازمانده در مقابله با اختلالات بویژه بحران‌های زیست محیطی بپردازد. در این راستا هدف مقاله حاضر، تحلیل و تعیین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تاب آوری بوم شناسانه بر اساس تفکر بوم شناسی شهری ، دستیابی به معیارها و ایجاد الگویی جهت ارتقاء تاب آوری بوم شناسانه شهرها است. روش تحقیق در این مقاله کیفی است و به‌منظور شناخت و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون و ابزار تحلیلی شبکه مضامین و تحلیل مقایسه‌ای بهره گرفته شده است. بر مبنای تحلیل کیفی انجام شده، مجموعه‌ای از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر تاب آوری به عنوان مقولات اصلی شکل دهنده‌ی الگوی پیشنهادی تاب آوری بوم شناسانه شهر در قالب شش زمینه‌ی اصلی؛ ساختار طبیعی، عملکردها و فرآیندهای بوم ساخت ، عملکردها و فرآیندهای اجتماعی-اقتصادی، شکل شهر، نهادها و دانش و آگاهی تبیین شده‌اند. نتایج مقاله نشان می-دهد که تاب آوری بوم شناسانه شهرها بر مبنای دانش بوم شناسی شهری، تحت تأثیر برهم‌کنش‌های پویا میان فرآیندهای اجتماعی-اقتصادی و زیستی-فیزیکی قرار دارد که الگوی تدوین شده و معیارهای تنظیم شده در این مقاله، امکان ارتقاء تاب آوری شهرها را میسر می‌سازد. الگوی پیشنهادی راهنمای کلی برای برنامه‌ریزان، طراحان و مدیران شهری در راستای دستیابی به تاب آوری بوم شناسانه در شهرها می‌باشد. همچنین با توجه به یکپارچه‌سازی مقولات تأثیرگذار بر تاب آوری، خلاء شناسایی شده ناشی از عدم وجود چارچوبی منسجم در خصوص بعد بوم شناسانه تاب آوری را نیز پوشش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Development of Urban Ecological Resilience Model

نویسندگان [English]

  • SEPIDEH MOVAHED 1
  • Manouchehr Tabibian 2
1 Department of Urbanism, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran.
2 Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Abstract
Today, cities face widespread risks due to both a wide variety of risks and changes, as well as their multiple vulnerabilities. These changes include numerous disorders that some of them are known and predictable, but most of them are unpredictable and unexpected. This issue makes it necessary to investigate the new approaches for encountering natural hazards and disasters. Since the prevailing view of focusing solely on the basis of vulnerability and retrofitting has changed to increase resilience to disorders, the current research is focused on resilience as an emergent concept in urbanization debates and seeks to promote urban resilience for encountering risks especially environmental risks by presenting the urban ecological resilience model.
The purpose of this paper is to analyze and determine the factors that influencing on the ecological resilience base on urban ecology thinking, achieving criteria and create a model to enhance the ecological resilience of cities. The research method in this study is qualitative and during the research process, data are gathered through library methods. This research is validated by multi observation and data collection from multiple sources in different ways. The categories effective on the urban ecological resilience were investigated through thematic analysis and coding qualitative data using qualitative approach, and the model of the urban ecological resilience was proposed by classifying categories and setting criteria corresponding to each of them. Based on the qualitative analysis, a series of the major factors affecting resilience have been explained as six categories that shape the proposed model of urban ecological resilience. These main categories include: natural structure, ecosystem functions and processes, socio-economic functions and processes, urban form, institutions and knowledge. The results show that the ecological resilience of urban ecosystems based on the urban ecology knowledge, affected by the interactions dynamic of socio-economic and biophysical processes, so that the proposed model and the criteria corresponding to each of the categories, enables the possibility of enhancing urban resilience. The development model is a general guide for planners, urban designers and managers to achieve ecological resilience in social - ecological systems such as the cities. Also the gap identified by the absence of the coherent framework in ecological dimension of resilience is covered due to integration issues affecting the urban resilience.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resilience
  • Urban ecology
  • Social - Ecological system
  • Ecosystem services