بررسی تطبیقی الگوهای فضایی و ویژگی‌های شناختی بازار ایرانی با استفاده از تئوری‌های" نحو فضا" و "گشتالت" (نمونه موردی: قزوین)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج

2 پژوهشگر دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحدیاسوج

چکیده

رفتار فضایی انسان‌ در محیط‌های گوناگون‌ از یک سو متاثر از ویژگی‌های عینی و از سوی دیگر تحت تأثیر شرایط ذهنی آن قرار دارد. بنابراین کیفیت ویژگی‌های عینی و ذهنی در شناخت و درک محیط توسط کاربران فضا مؤثر است. بر همین اساس پژوهش حاضر قصد دارد تا با ارزیابی کیفیت ادراکی محیط با استفاده از تئوری روانشناسی گشتالت و تحلیل نظام پیکره‌بندی فضایی با استفاده از تئوری نحو‌فضا، یک بازار سنتی را به عنوان نمونه موردی، از جنبه شناختی و ادراکی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهد و از تطبیق یافت‌‌های حاصل از این دو شیوه، به تحلیل رفتار فضایی- شناختی استفاده کنندگان از فضا در این محیط نسبتاً پیچیده دست یابد. بر این اساس تحلیل نحوی بازار مورد نظر با استفاده از نرم‌افزار Depthmap انجام گرفته و در تحلیل کیفیت شناختی بازار، از تئوری ادراکی گشتالت بهره گرفته شده است. پس از معرفی شاخص‌های مورد نظر در هر دو تئوری، فرایند تحلیل آغاز گردید. در بخش تحلیل نحوی، نقشه بازار در محیط نرم‌افزار فراخوانی شد و با استفاده از خروجیِ شاخص‌هایی چون مخروط دید، عمق فضایی، قابلیت دسترسی و یکپارچگی فضایی کیفیت فضایی بازار مورد تحلیل قرار گرفت. از بُعد شناختی نیز به منظور استخراج شاخص‌های گشتالتی از روش ترسیم نقشه‌های شناختی استفاده شد. لذا از جامعه آماری مد نظر تحقیق خواسته شد از یک ورودی مشخص وارد بازار شده و پس از گشت و گذار 30 دقیقه‌ای در بازار، تصاویر ذهنی خود از ساختار فضایی بازار را در قالب یک کروکی ترسیم نمایند. پس از گردآوری اطلاعات از هر دو روش، یافته‌های به دست آمده مورد تحلیل و تطبیق قرارگرفت. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که تحلیل عینی پیکره‌بندی فضا به تنهایی قادر یه درک رفتارهای فضایی محیط نیست و به منظور درک عمیق‌تر موضوع، تحلیل شناختی محیط نیز باید مد نظر قرار گیرد. همچنین نتایج حاصل از تحلیل‌های نحوی یک محیط در بعضی موارد همسو با نتایج تحلیل شناختی آن محیط و در بعضی موارد نیز در تناقض با آن قرار دارد که این موضوع تا حد زیادی متاثر از ویژگی‌های فضایی محیط مورد نظر و عناصر به کار رفته در آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Spatial Patterns and Cognitive Characteristics of the Iranian Bazar Using the Theories of "Space Syntax" and "Gestalt" (Case Study: Qazvin)

نویسنده [English]

  • maryam kiaee 2
2 PhD researcher in Islamic Azad University of Yasouj.
چکیده [English]

The built environment, in addition to the way in which the space is organized within them, has a number of elements and features that cannot be understood solely by its systematic analysis. However, these indicators sometimes affect the spatial behavior of individuals in an environment such features, which are introduced as cognitive features of the environment, have a profound effect on how individuals perceive space. Accordingly, the present study intends to analyze the market's spatial system as a case study using the theory of space syntax to examine the cognitive characteristics of the market from the viewpoint of users and to adapt the findings of these two methods to behavior analysis the atmosphere of people in this relatively complicated environment. Syntactic analysis of space was performed using Depthmap software and in cognitive analysis, Gestalt's perceptual theory was used. The results of the study showed that the objective analysis of space configurations alone cannot understand the environmental spatial behaviors and the cognitive analysis of the environment should also be considered. Also, the results of syntactic analysis of an environment in some cases are consistent with the results of the cognitive analysis of that environment and, in some cases, contradict it.
The built environment, in addition to the way in which the space is organized within them, has a number of elements and features that cannot be understood solely by its systematic analysis. However, these indicators sometimes affect the spatial behavior of individuals in an environment such features, which are introduced as cognitive features of the environment, have a profound effect on how individuals perceive space. Accordingly, the present study intends to analyze the market's spatial system as a case study using the theory of space syntax to examine the cognitive characteristics of the market from the viewpoint of users and to adapt the findings of these two methods to behavior analysis the atmosphere of people in this relatively complicated environment. Syntactic analysis of space was performed using Depthmap software and in cognitive analysis, Gestalt's perceptual theory was used. The results of the study showed that the objective analysis of space configurations alone cannot understand the environmental spatial behaviors and the cognitive analysis of the environment should also be considered. Also, the results of syntactic analysis of an environment in some cases are consistent with the results of the cognitive analysis of that environment and, in some cases, contradict it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space layout
  • Space cognitive properties
  • Space syntax theory
  • Gestalt perceptual theory
  • Qazvin Bazar