ارائه الگوی یکپارچه تخصیص کاربری زمین بر مبنای توان اکولوژیکی در شهرستان نوشهر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

برنامه‌ریزی کاربری زمین به عنوان محصول نهایی فرایند برنامه‌ریزی فضایی، به دنبال ارائه‌ الگوی مطلوب کاربری زمین و تعیین اولویت‌های توسعه‌ای با توجه به ظرفیت‌هاست. این فرایند در غالب مطالعات صورت گرفته بر‌اساس تحلیل روند گذشته و تعمیم آن به آینده است که به دلیل عدم قطعیت شرایط و ویژگی‌های منطقه‌ای، با تعارض‌های ذاتی همراه است. از سوی دیگر رویکردهای موجود به دلیل عدم وجود نگاهی یکپارچه و در نظر نگرفتن همه ابعاد توسعه نمی‌توانند الگوی کاربری زمین مناسب را ارائه کنند. یکی از روش‌های رایج  در این زمینه، ارزیابی و در نظر گرفتن توان و ظرفیت زمین در استقرار انواع کاربری‌هاست. نکته مشترک همه روش‌های به ‌کار رفته به ‌منظور ارزیابی توان اکولوژیکی، در نظر گرفتن توسعه یک نوع فعالیت انسانی به‌ عنوان هدف ارزیابی در روند تحقیق بوده است. این در حالی است که در استقرار مکانی توسعه انواع فعالیت‌ها می‌توانند در یک رقابت، بهترین و متناسب‌ترین مکان را با توجه به جمیع شرایط انتخاب کنند. هدف مقاله حاضر، ارائه‌ الگوی یکپارچه‌ تخصیص کاربری زمین بر مبنای توان اکولوژیکی در شهرستان نوشهر برای توسعه‌ چهار نوع فعالیت شهری، کشاورزی، صنعتی و طبیعی  است. این مدل مکان‌های مناسب برای توسعه هر چهار نوع فعالیت را به‌ طور مجزا شناسایی کرده و در نهایت با استفاده از منطق گفتاری و بر مبنای اولویت‌های فعالیتی، پهنه‌بندی اولویت قابلیت اراضی را ارائه می‌کند. نتایج مدل نشان می‌دهد که در ارزیابی اکولوژیکی یکپارچه توسعه انواع فعالیت‌های چهارگانه، عمده سطح منطقه دچار تعارض‌ها میان اولویت‌های ارزیابی میان توسعه دو یا چند نوع فعالیت است. با توجه به فرآیند تصمیم‌گیری بر مبنای هدف کلان ارزیابی، مدل در رفع تعارض‌ها در میان تمامی اولویت‌ها، زمین مورد نظر را به توسعه‌ طبیعی اختصاص داده و از گسترش توسعه دیگر فعالیت‌ها در این مناطق جلوگیری کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Presenting Integrated Pattern of Land Use Allocation based on Ecological Potential Assessment in Noushahr County

نویسندگان [English]

  • h d 1
  • m r 1
  • a z 2
چکیده [English]

Land use planning and determination of developmental priorities based on regional conditions and characteristics are considered as one of the major aspects of planning on a regional scale. One approach in this field is the determination of land use types. The common point in all applied methods of ecological potential assessment is to consider development as the assessment goal in the research process. This occurs when in the allocation of types of uses under equal condition, different types of development can be studied and the most appropriate one selected according to conditions. Therefore, this study tries to apply a model which enables the assessment of land use with different types of development. Since taking into account all types of development simultaneously causes prioritization conflicts (one or more types of development might have the same priority level at one point when different developmental priorities overlap), the major challenge would be to resolve the inter-developmental conflicts. Therefore, the proposed model must be able to resolve such spatial conflict. This study, based on conducted research on assessment of ecological potential and using multi-objective assessment methods, evaluates the ecological potential of Noushahr County in four types of urban, agricultural, industrial, and natural development using a new concept known as “verbal logic”. It tends to offer an integral model for simultaneous analysis of different types of development. On this basis, the method employed in this study has two main sections: the first section deals with ecological assessment based on multi- objective assessment model. In this section, a model of appropriate locations for all the four developments is distinctively identified which results in the recommendation of location priorities for each type of land use development. In the second section, the verbal logic is used to present the integral prioritization areas which cover all the priorities simultaneously. The logic combines the priorities of all types of development employing quantitative approaches and ultimately resolves the conflicts arising from overlapping of priorities of different development types using the conditional rules obtained from the major goal of assessment. On this basis, this model offers priority zoning of integral land capacity in regards to developmental priorities; the major goal of assessment is" zoning the land for optimum allocation of agricultural, urban, and industrial development while protecting environmental values". The model results demonstrate that in integral assessment of a variety of development, only 1% of the region is not suffering inter-developmental conflict while a large part of the region is suffering conflict between assessment priorities of two or more types of development. Only 1 % of all conflict types in the region is dedicated to top priority conflicts in all development types. Nearly 73% of conflicts are devoted to the conflict amongst the three lower priorities. Taking into consideration that the decision-making process of the model is based on the major goal of assessment, the model allocates the desired land to natural development and prevents the expansion of other developments in these areas to resolve the conflict among all priorities. Meanwhile, the study of spatial distribution of various developments in the city and its comparison with land use show that much of the central and southern parts are dedicated to natural development as a first priority while the industrial, urban and agricultural developments are largely linked to each other and are located in the central and northern parts of the city mostly near lowlands at low altitudes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Integral pattern of assessment
  • Land Use Allocation
  • verbal logic
  • ecological potential assessment
  • Noushahr
امیری، محمد­جواد، سید غلامعلی جلالی، عبدالرسول سلمان ماهینی، سید محسن حسینی و فرود فورد دهکردی (1388). “ارزیابی توان اکولوژیک جنگل های حوضه­های آبخیز دو هزار و سه هزار شمال ایران با استفاده از GIS.” فصلنامه محیط شناسی، شماره 50، صص 33-43.

اونق، مجید، عبدالعظیم قانقرمه و قدرت عابدی (1385). “برنامه مدیریت کاربری اراضی سواحل جنوب شرقی دریای خزر (معرفی مدل عددی ارزیابی توان اکولوژیکی و آمایش سرزمین)” فصلنامه علوم کشاورزی و منابع طبیعی، شماره 55، صص 139-151.

داداش پور، هاشم و عبدالله زارعی (1391). “پیش بینی تغییرات توسعه  شهری شهرستان نوشهر با استفاده از مدل LUCIA.” فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی شهری، شماره 11، صص 37-58.

داداش پور، هاشم، بهرام، علیزاده و فرامرز، رستمی (1392). "بررسی و ارزیابی پروژه میان گذر دریاچه ارومیه از دیدگاه توسعه پایدار منطقه ای"، دو فصلنامه پژوهش­های محیط زیست، شماره 8، صص 25-36.

داداش پور، هاشم، رضا خیرالدین و مرتضی یعقوب خانی (1393). "مدل­سازی تغییرات کاربری زمین در کلان­شهر تهران با استفاده از مدل مولند"، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای، شماره 14، صص 1-24.

سرهنگ زاده، جلیل و مجید مخدوم (1377). “آمایش سرزمین منطقه حفاظت شده ارسباران.” فصلنامه محیط شناسی شماره ی 30، صص 31-42.

قره­خلو، مهدی، حمید­رضا پورخباز، محمد­جواد امیری و حسنعلی فرجی سبکبار (1388). “ارزیابی توان اکولوژیک منطقه  قزوین جهت تعیین نقاط بالقوه  توسعه  شهری با استفاده از سامانه  اطلاعات جغرافیایی.” فصلنامه مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، شماره ی 2، صص 51-68.

ماهینی سلمان، عبدالرسول، بابک نعیمی، برهان ریاضی، ساسان بابایی کفاکی و عطیه جوادی لاریجانی (1388). “ارزیابی توان طبیعت گردی شهرستان بهشهر بر مبنای روش ارزیابی چند معیاره با استفاده از GIS.” فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، شماره 1، صص 25-37.

مهندسین مشاور مازند طرح (1391). برنامه آمایش استان مازندران، گزارش مرحله اول. ساری: معاونت برنامه ریزی استانداری.

میرداودی، حمیدرضا، حجت اله زاهدی پور، حمیدرضا مرادی، غلام رضا گودرزی (1387). بررسی و تعیین توان اکولوژیک استان مرکزی از نظر کشاورزی و مرتع‌داری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، فصلنامه علمی- پژوهشی تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 15، شماره 2، صص 242-255.

نوری، سید هدایت­الله و اصغر نوروزی آورگانی (1387). “ارزیابی توان محیطی برای توسعه  توریسم در دهستان چغاخور” فصلنامه پژوهشی دانشگاه اصفهان، شماره 1، صص 13-28.

نوری، هدایت الله و سید اسکندر صیدایی (1389). “ارزیابی توان اکولوژیکی محیط برای تعیین مناطق مستعد کشاورزی با استفاده از GIS (بخش مرکزی شهرستان کیار)” فصلنامه جغرافیا و برنامه­­ریزی محیطی، سال 21، شماره 1، صص 33-46.

 

Argent, R. M. (2004). An overview of model integration for environmental applications-components, frameworks and semantics. Environmental Modelling and Software, 19(3), 219-234.

Aspinall, R. J., and Hill, M. J. (2008). Land use change: science, policy, and management: CRC Press.

Attorre, F., De Sanctis, M., Farcomeni, A., Guillet, A., Scepi, E., Vitale, M., Fasola, M. (2012). The use of spatial ecological modelling as a tool for improving the assessment of geographic range size of threatened species. Journal for Nature Conservation, 21(1), 48-55.

Bean, N., Pollett, P., Ross, J., and Taylor, P. (2013). Special Issue: Modelling for decision making in ecological systems Preface. Ecological Modelling, 249, 1-2.

Belward, A. (2013). Understanding the global land-use marketplace. Paper presented at the EGU General Assembly Conference, 7-12 April, Vienna, Austria.

Benjaminsen, T. A., Alinon, K., Buhaug, H., and Buseth, J. T. (2012). Does climate change drive land-use conflicts in the Sahel? Journal of Peace Research, 49(1), 97-111.

Bonilla-Moheno, M., Aide, T. M., and Clark, M. (2012). The influence of socioeconomic, environmental, and demographic factors on municipality-scale land-cover change in Mexico. Regional Environmental Change, 12(3), 543-557.

Clapcott, J. E., Collier, K. J., Death, R. G., Goodwin, E. O., Harding, J. S., Kelly, D., Young, R. G. (2012). Quantifying relationships between land-use gradients and structural and functional indicators of stream ecological integrity. Freshwater Biology, 57(1), 74-90.

Crosthwaite, J., Callaghan, J., Farmar-Bowers, Q., Hollier, C., and Straker, A. (2004). Land use changes,their drivers and impacts on native biodiversity, The State of Victoria, Department of Sustainability and Environment, 11-13.

Holguin Gonzalez, J., Everaert, G., Benedetti, L., and Goethals, P. (2012). Integrated ecological modelling for decision support in the integrated urban water system modelling of the Drava river (Varazdin, Croatia). Paper presented at the 6th Biannial meeting of the International Environmental Modelling and Software Society (iEMSs 2012): Managing resources of a limited planet: pathways and visions under uncertainty.

Hubacek, K., and Sun, L. (2001). A scenario analysis of China's land use and land cover change: incorporating biophysical information into input–output modeling. Structural Change and Economic Dynamics, 12(4), 367-397.

Osinski, E. (2003). Operationalisation of a landscape-oriented indicator. Agriculture, Ecosystems and Environment, 98(1–3), 371-386.

Radeloff, V., Nelson, E., Plantinga, A., Lewis, D., Helmers, D., Lawler, J., Butsic, V. (2012). Economic-based projections of future land use in the conterminous United States under alternative policy scenarios. Ecological Applications, 22(3), 1036-1049.

Rizzoli, A. E., and Davis, J. R. (1999). Integration and re-use of Environmental Models. Environmental Modelling and Software, 14(6), 493-494.

Schlerf, M., Atzberger, C., and Hill, J. (2005). Remote sensing of forest biophysical variables using HyMap imaging spectrometer data. Remote Sensing of Environment, 95(2)177-194..

Shao, J. a., Wei, C. f., and Xie, D. t. (2006). An Insight on Drivers of Land Use Change at Regional Scale. Chinese Geographical Science, 16(2), 176-182.

Torres, C., Valero, A., and Valero, A. (2013). Exergoecology as a tool for ecological modelling. The case of the US food production chain. Ecological Modelling, 255, 21-28.

Van Groenendael, J., Mony, C., Garbey, M., Campillo, F., and El Hamidi, A. (2012). Introduction to the special issue of Ecological Modelling:'Modelling clonal plant growth: From ecological concepts to mathematics'. Ecological Modelling, 234, 1-2.

Zondag, B., and Borsboom, J. (2009). Driving forces of land use change. Paper presented at the ERSA conference, Poland.

Zwick, P., and Carr, M. (2007). Smart Land-Use Analysis, The LUCIS Model: ESRI Press, Redlands, California.

n","serif";mso-ascii-theme-font:major-bidi; mso-hansi-theme-font:major-bidi;mso-bidi-font-family:"B Nazanin"'>URBACT.( 2010),”Impact  of the Crisis and Responses of Cities” ,European Programme for Sustainable Urban Development.

Urban Task Force.(1999) Towards an Urban Renaissance London, Landor Publishing.