جستاری در هنجارهای کیفیت ادراک مکان در تجربه بازآفرینی فضای شهری (مطالعه موردی مجموعه شهری امامزاده صالح تجریش تهران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد طراحی شهری، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره).

2 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی

3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

چکیده

فضای شهری عرصه بروز حیات جمعی و گفتمان اجتماعی در بستری واجد مؤلفه ­های پاسخ ­دهندگی به کیفیات مکان است. در نظر گرفتن کیفیات مکانی مورد ادراک کاربران یک فضای شهری هم تراز با مؤلفه­ های مکانی مدنظر سازندگان شهری، بیانگر توجه به بُعد اجتماعی فضا و زمینه ساز تحقق الگوی طراحی شهری ادراکی خواهد بود. کاربست این الگو در ساماندهی و احیای هر محیط شهری امکان توجه توأمان به محیط شهری یا فضا، کاربران در فضا و طراحان بر فضا را در برداشت کیفیات ادراک شده از مکان فراهم می ­سازد. این امر ضرورت مشارکت فعال شهروند در اقدامات مداخله در عرصه­ های شهری را مطرح می­ کند.
این مقاله سعی دارد مؤلفه ­های مرتبط با هر یک از ابعاد کیفیت محیط شهری، هنجارها و سنجه­ های ابعاد طراحی شهری و به عنوان زیربنای پژوهشی این مقاله، زیرسنجه ­ها و سیاست­های ابعاد ادراکی و معنایی طراحی شهری را به دست دهد. گفتنی است در ارزیابی سنجه ­های ادراکی مکان مورد پژوهش- مجموعه شهری امامزاده صالح (ع) تجریش- داده­ های کمّی و کیفی حاصل از پرسشنامه در برداشت اطلاعات ذهنی مخاطبان از کیفیات مکان، در قالب نقشه و نمودار به روش توصیفی- تحلیلی مورد ارزیابی قرار می ­گیرد. بنابراین رویکرد پژوهش، روش تحقیق "پیمایشی" نتایج حاصل از اطلاعات پژوهش،"تحلیل محتوا" و"مطالعه موردی" است. ارزیابی ادراک فضای شهری، مؤلفه­ های دخیل در ادراک فضایی را از طریق شیوه انتظام سنجه­ ها با کلاسه هنجارهای کیفی ادراکی "ادراک بصری"، "تعامل ذهنی با محیط"، "نظم"، و "کیفیت دید و منظر" در بُعد ادراکی و هنجارهای کیفی ادراکی "خوانش"، "معناداری ارتباطی" و "هویت" در بُعد معنایی فضای شهری به دست می­ دهد. نتیجه این امر در بازآفرینی مجموعه شهری، "تصور آینده"محدوده پژوهشی منطبق بر هنجارهای ادراکی- معنایی مکان، ما را به بیان مجموعه ­ای از اهداف در راستای سنجه­ های هنجارهای کیفی ابعاد ادراکی- معنایی پاسخ­ دهندگی محیطی، تدوین اصول طراحی، اهداف طراحی و سیاست­های اجرایی طراحی رهنمون می ­سازد. در این راستا این مقاله بدین سئوالات پاسخ می­ گوید: سنجه­ ها و هنجارهای کیفی مطرح در ارزیابی ابعاد ادراکی- معنایی مکان کدامند؟ کدامین سیاست­ های طراحی امکان حصول به سنجه ­ها و هنجارهای ادراکی- معنایی مکان را به صورت عام مقدور می ­سازد؟ چگونه سنجه ­های ادراکی- معنایی در"تصور آینده"محدوده پژوهش، و بیان اهداف کلان آن و از آن ره در تدوین اصول طراحی، اهداف (خُرد) طراحی و سیاست­های اجرایی فرآورده طراحی لحاظ می ­شود. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An inquiry in Qualitative norms of perception in experience of revitalization of urban space (Case study of urban collection of Emamzadeh Saleh, Tajrish, Tehran)

نویسندگان [English]

  • Azam Karimi Yazdi 1
  • Naser Barati 2
  • majid zarei 3
1 Master's Degree of Urban Design at Imam Khomeini International University- IRAN
2 Associate prof.- Faculty of Architecture & Urban Planning – Imam Khomeini International University- IRAN
3 Associate prof.- Faculty of Architecture & Urban Planning – Imam Khomeini International University- IRAN

Ahmadi, A. & Tavakoli, M. (2009). The study of social participation of citizens in the optimal management of urban affairs. Sociology,socialissues(social science research), 2: 73-90. [in Persian]
Aminzadeh, B. & Reza Beigi Sani, R. (2012). Evaluation of Public Participation in Tarhhaye Manzar Shahri (Urban Landscape Plans). HONAR-HA-YE-ZIBA: Journal of Architecture and Urban Design and Urban planning, 17(3): 29- 40. [in Persian]
Azizi, M.M. & Bahra, B. (2018). The Role of Flagship Developments in the Regeneration of Inner City Textures: The Case Study of Yazd City, Iran. HONAR-HA-YE-ZIBA: Journal of Architecture and Urban Design and Urban planning, 22(4): 5- 16. [in Persian]  
Barati, N., DavoudNejad, Z. & Montazeri, M. (2014). Research Methods in Environmental Studies (2th ed). Tehran: Saco Publication. (Original work published 2013). [in Persian]
Barati, N. & SoleimanNejad, M.A. (2011).Perception of Stimuli in Controlled Environment and Gender Impact on It Case Study: Faculty of Architecture and Urbanism Students at the International University of Imam Khomaini, Qazvin, Iran. BAGH-E NAZAR: Journal of NAZAR Research Center (NRC), 8(17): 19-29. [in Persian]
Behzadfar, M. & Mahmoudi Kurdistani, P. (2010). Qualitative Normas for Democratic Urban Spaces Design. Armanshahr :Journal of Architecture and Urban planning , 2(3): 32-48. [in Persian]
Bell, S. (2015). Landscape: Pattern, Perception, and Process (4th ed). (B. Aminzadeh, Trans.). Tehran: University of Tehran Press. (Original work published 1999). [in Persian]
Bently, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S. & Smit, G. (2017). Pesponsive Environments: Amanual for designers (13th ed). (M. Behzadfar, Trans.). Tehran: Iran University of Science & Technology. (Original work published 2004). [in Persian]  
Bonakdar, A. & Gharaei, F. (2011). Conversion of Paradigms at urban design's principles: From physical, social and perceptual components to Approach of making place. Journal of Architecture and Urban planning, 3(6): 51-70. [in Persian]
Carmona, M., Heath, T., Oc, T. & Tiesdell, S. (2015). Public Places Urban Design Place (3th ed). (F. Gharaei., M. Shokouhi., Z. Ahari. & E. Salehi, Trans.). Tehran: University of Art Press. (Original work published 2004). [in Persian]
Danesh, A.R. & Basiri Mazhdi, R. (2008). Charter of the New Urbanism. Tehran: Publications processing and urban planning. [in Persian]
Golkar, K. (2014). Creating Sustainable Place: Reflections on Urban Design Theory Place (2th ed). Tehran: Shahid Beheshti University Press. (Original work published 2011). [in Persian]
Golkar, K. (2001). Manufacturer Component of Urban Design Quality. Soffeh: Journal of The School of Architecture and Urban planning at Shahid Beheshti University, 32: 38-65. [in Persian]
Habibi, M. & Maghsudi, M. (2016). Urban Renovation (8th ed). Tehran: University of Tehran Press. (Original work published 2013). [in Persian]
Kakavand, E., Barati, N. & Aminzadeh Goharrizi, B. (2013). Comparative Assessment of Mental Image of Citizens with Planners to Quality of the Urban Environment (Case study: Qazvin Distressed Area). BAGH-E NAZAR: Journal of NAZAR Research Center (NRC), 10(25): 101-112. [in Persian]
Karimi Yazdi, A, Barati, N. & Zarei, M. (2017). Comparative Assessment of people’s and experts’ perception of urban space (Case study of urban collection of Emamzadeh Saleh, Tajrish, Tehran). BAGH-E NAZAR: Journal of NAZAR Research Center (NRC), 13(45): 13-26. [in Persian]
Landry, Ch. (1995), The Art of Regeneration: Urban Renewal through Cultural Activity, Demos.
Lang, J. (2015), Urban Design: A Typology of Procedures and Products (5th ed). (S. H. Bahrainy, Trans.). Tehran: University of Tehran Press. (Original work published 2008). [in Persian]
Lotfi, S. (2012). Culture-led Regeneration: A Reflection upon Cultural Fundaments and the Act of Regeneration. HONAR-HA-YE-ZIBA: Journal of Architecture and Urban Design and Urban planning, 3(45): 49- 62. [in Persian]
Mc Andrew,F.T. (2015). Environmental psychology (4th ed). (GH.R. Mahmoudi, Trans.). Tehran: Zarbaf-e Asl Publication. (Original work published 1993). [in Persian]    
Norberg – Schulz, C. (2015). Genius Loci: Towards a phenomenology of architecture (5th ed). (M.R. Shirazi.). Tehran: Publications Rokhded - e - NO. (Original work published 2012). [in Persian]
Nourian, F. & Ariana, A. (2012). Analyzing Judicial Support for Public Participation in Urban Regeneration Case Study of Imam Ali Square (Ateegh) in Isfahan. HONAR-HA-YE-ZIBA: Journal of Architecture and Urban Design and Urban planning, 17(2): 15- 28. [in Persian]  
Pakzad, J. (2014). An Intellectual History of Urbanism 3: From Space to Place (3th ed). Tehran: Armanshahr Publication. (Original work published 2011). [in Persian]
Pakzad, J. (2016). Theories and urban design process Place (8th ed). Tehran: Armanshahr Publication. (Original work published 2007). [in Persian]
RastBin, S., Jafari, Y., Daram, Y. & Moazezi Mehr Tehran, A.M. (2012). Relationship between Environmental Qualities and Continuation of Urban Life in Public Realm. BAGH-E NAZAR: Journal of NAZAR Research Center (NRC), 9(21): 35-46. [in Persian]
RezaZadeh, R. (2010). Study Social and Cultural Effective Factors on Quality of Architecture City and the Image of City. Abadi: Journal of Architecture and Urban planning, 66: 38-41. [in Persian]
Roberts, Peter W and Hugh Sykes (2003), Urban regeneration: a handbook, London, sage.
SajjadZadeh, H., Dalvand, R. & Hamidinia, M. (2016). The role of regeneration in catalyst approach of ancient neighborhood: case study: haji neighborhood in Hamedan. HAFTSHAHR: Journal of The Urban Development and Organization, 4(53-54): 54- 76. [in Persian]
SajjadZadeh, H., Hamidinia, M & Dalvand, R. (2018). Assessment and Evaluation the Dimensions of Development Catalyst in Recreation of Traditional Districts: Case study: Haji District in Hamadan Historical Context. Geography And Development Iranian Journal, 15(49): 1-22.[in Persian]
Sanoff, H. (2019-In print). Community Participation Method in Design and Planning. (N. Barati., M. Attarian. & M. Barati. Trans.). New York: Department of John Wiley & Sons. [in Persian]
Sharafi, M., Rashidi Far, F., & Barak pur, N. (2010). People's participation in preparing the Organizing plans and Neighborhood development. Scientific Journal Management System, 1(2): 35-55. [in Persian]
Shieh, E. & Meimandi Parizi, S. (2009). The Improvement of Urban Spaces and its Social Effects. Abadi: Journal of Architecture and Urban planning, 19(63): 64-67. [in Persian]