تعیین اندازه‌ بهینه‌ شهرهای دارای پراکندگی با رویکرد حفظ توسعه جاری در آنها مطالعه موردی: شهر ساحلی دیلم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مهندسی سواحل بنادر و سازه های دریایی، کارشناس مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری دانشگاه پیام نور واحد شیراز، ایران.

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، رئیس برنامه ریزی و آمایش سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان فارس، مدرس شهرسازی و معماری دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد شیراز، ایران.

چکیده

طی سالیان اخیر رشد سریع شهرنشینی در مناطق ساحلی و بروز فعالیت های متعارض در آن، فشارهای زیست محیطی گزافی را متوجه این اکوسیستم حساس کرده است. از جمله این شهرها، شهر ساحلی بندر دیلم واقع در استان بوشهر بوده که به گواه آمارهای رسمی، طی سال های 1335 تا 1395 رشد 7 برابری جمعیت را تجربه نموده است. این پژوهش که از لحاظ هدف پژوهشی کاربردی است، با استفاده از داده های کمی و با روش توصیفی- تحلیلی به مطالعه رشد بی رویه افقی شهر ساحلی بندر دیلم در یک دوره 10 ساله پرداخته است. پس از مطالعه بر ادبیات مروری، در قدم اول به بررسی پراکنده رویی در شهر دیلم با استفاده از تحلیل مدل آنتروپی شانون پرداخته شد و در گام بعد به وسیله مدل هلدرن میزان رشد افقی بی رویه شهری تعیین گردید. در ادامه برای اولین بار با به کارگیری سیستم تحلیل رقومی خطوط ساحلی (DSAS) در مطالعه رشد کالبد شهری، نرخ رشد کالبدی شهر در دوره 10 ساله به دست آمده و در نهایت با کسر سهم رشد بی رویه افقی از رشد کل کالبد شهر، ساخت و سازهایی که منجر به پراکنش شهر شده بودند به کمک نرم افزار ArcGIS10، در قالب نقشه مشخص گردیدند تا اندازه بهینه شهر در صورت مقابله با رشد بی رویه افقی معین گردد. نتایج حاکی از آن است که شهر دیلم، میزان قابل توجه 80/14 درصد از بیشترین پراکندگی ممکن را دارا بوده و 37/1 درصد از رشد کالبدی شهر (در بازه زمانی این تحقیق) مستقیما منجر به پراکندگی کالبدی در آن شده است. همچنین شهر در قسمت شمالی و جنوبی به ترتیب دارای نرخ رشد کالبدی 19/08 و 23/11 متر در هر سال با انحراف معیار 4/5 و 4/1 بوده که به ترتیب میزان 7/08 و 8/57 متر در هر سال منجر به رشد افقی بی رویه شهر شده و 12 و 14/54 متر در هر سال ناشی از رشد جمعیت بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Determining the Optimum Size of Cities with Urban Sprawl by considering their current Trend of Growth (Case study: The Coastal city of Deylam)

نویسندگان [English]

  • Seyed Meysam Rezaee 1
  • Seyed Hamidreza Tabibi 2
1 M.Sc., Department of Art and Architecture, Payame Noor University (PNU)-Shiraz Branch, Shiraz, Iran.
2 PhD. Student, Spatial planning director of the Management and Planning Organization of Fars province, Iran
چکیده [English]

After the Industrial Revolution, advancement in industry and technology coupled with population growth and Rural-Urban migration induced the extreme expansion of cities. Moreover, the rapid growth of urbanization in coastal areas and conflicts of interest between the stakeholders have imposed an extreme ecological pressure on this fragile ecosystem; which implies the contradiction between the cities and the coastal environment. According to the records of Statistical Centre of Iran, the coastal city of Deylam which is located in Bushehr province has been struggling with population and migration growth during the last six decades. Since the common expansion pattern of coastal cities is "linear" and they are distributed along the coast, it is obvious that any effort against the urban sprawl of coastal cities will profit the coastal ecosystem. In this research by using the quantitative data and descriptive-analytical method, the urban sprawl of the Deylam coastal city was investigated for an approximate time span of 10 years. For this purpose, at first existence of the urban sprawl in the studied area was assessed by Shannon's entropy method. Subsequently, the share of horizontal urban growth which made the Deylam city to be faced with urban sprawl was determined using the Holdren Model. Afterward, for the first time by employing the Digital Shoreline Analysis System in studies of horizontal urban growth, the rate of horizontal growth for the time period of investigation was calculated. Eventually, by deducting the share of urban-sprawl growth (which is calculated by Holdren model) from the total growth of Deylam city, the optimum size of Deylam city was achieved and then provided by maps. ArcGIS 10 was used to produce these maps. It is worth mentioning that according to the calculations of Shannon's entropy, at the beginning of the investigation time (i.e. February 16, 2005), Deylam city was highly expanded by having the 80.14 percent of its maximum possible value of urban sprawl. Moreover, based on the Holdren model, 62.9 percent of the urban growth of Deylam city is due to the population growth; therefore, 37.1 percent of the total growth is responsible for the urban sprawl of the city. Results showed that the Deylam city in its northern and southern edges has experienced a growth rate of 19.08 and 23.11 m/year with a standard deviation of 4.5 and 4.1, respectively. In its northern edge, the growth rate of 7.08 m/year is due to the urban sprawl and 12 m/year is because of the population growth. In the same way, in its southern edge, the growth rate of 8.57 m/year is due to the urban sprawl and 14.54 m/year is because of the population growth. The western and eastern edges of Deylam city did not develop during the investigation period of study because there are some natural barriers in these parts. Since the provided framework which is practiced in this study is easy to apply and the procedure of the calculations is clear, it may have great contributions in projects of confronting the urban sprawl problems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rate of Urban Growth
  • Urban Sprawl
  • Horizontal Growth
  • DSAS
  • Coastal city of Deylam