مطالعۀ مروری- تطبیقی مفهوم اجتماع [محلی] در نظریات جامعه‌شناسی شهری: ملاحظات کاربست نظریات گوناگون اجتماع در برنامه‌ریزی شهری چیست؟

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه هنر تهران

2 دانشگاه هنر

3 هیات علمی/ دانشگاه الزهرا

چکیده

در پارادایم جدید برنامه‌ریزی شهری، اجتماع جایگاهی کلیدی در طرح‌ها و برنامه‌های شهری دارد. از این‌رو، از اوایل دهۀ 1380، پژوهش‌های متعددی در ایران با موضوع چگونگی کاربرد اجتماع در برنامه‌ریزی شهری انجام شده و برنامه‌های شهری گوناگونی با تکیه بر مفهوم اجتماع تهیه شده است. اگرچه برخی مطالعات و برنامه‌ها، محله را معادل اجتماع در نظر می‌گیرند، برخی دیگر معتقدند اساساً مفهومی معادل اجتماع در ایران وجود نداشته و مفاهیم اجتماع در جامعه‌شناسی شهری غرب را بدون در‌نظر‌گرفتن ملاحظات مرتبط با زمینۀ اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کاربست این مفاهیم به کار گرفته‌اند. همین امر باعث شده تلقی یکسانی از اجتماع در میان برنامه‌ریزان شهری وجود نداشته باشد و برنامه‌های تدوین‌شده بر مبنای مفاهیم غربی اجتماع، در عمل موفقیت لازم را به دست نیاورند. از این‌رو، پیش از بکارگیری اجتماع در نظام برنامه‌ریزی ایران، با توجه به تعدد مفاهیم اجتماع در جامعه‌شناسی غرب، لازم است مشخص شود که کدام مفهوم از اجتماع برای کاربست در نظام برنامه‌ریزی شهری ایران مناسب است؟ با این حال، پرداختن به این پرسش نیازمند پاسخگویی به سه پرسش بنیادین دیگر است: (1) مفهوم اجتماع در نظریات جامعه‌شناسی شهری چیست و هر یک از این نظریات برای کاربست در چه شرایطی مناسب است؟ (2) مفهوم اجتماع در پارادایم جدید برنامه‌ریزی شهری چیست و ریشه در کدامیک از نظریات جامعه‌شناسی شهری دارد؟ و (3) پیشینۀ اجتماع در ایران چیست و در حال حاضر اجتماع چه مفهومی در ایران دارد؟ پژوهش حاضر سعی دارد با بهره‌گیری از مرور روایتی نظریات اجتماع و بررسی تطبیقیِ کشف مغایرت به روش کیفی به پرسش نخست پاسخ دهد. به این منظور، نظریات بنیادین اجتماع با استفاده از مطالعات اسنادی مرور شده‌اند. سپس، شباهت‌ها و تفاوت‌های نظریات با یکدیگر با استفاده از بررسی تطبیقی شناسایی و ریشۀ این شباهت‌ها و تفاوت‌ها با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی، تبیین شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری از نظریات گوناگون اجتماع نیازمند در نظر گرفتن همزمان سه عامل است: (1)زمینۀ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی شهر یا محلۀ هدف؛ (2) نظریۀ برنامه‌ریزی شهری ملاک پژوهش یا تدوین برنامه؛ و (3) هدف از انجام مطالعه یا تدوین برنامه.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Narrative-Comparative Review of Community Concept in Urban Sociology: What Are the Considerations of Deploying Community Theories in Urban Planning?

نویسندگان [English]

  • Zahra Azad 1
  • Parvin Partovi 2
  • Susan Bastani 3
1 دانشکدۀ معماری و شهرسازی
2 دانشکدۀ معماری و شهرسازی
3 دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصادی
چکیده [English]

With the paradigm change in urban planning in 1980s, community achieved the central role. As a result, special attention has been paid to community in urban planning of Iran from 2000 in which the concept of community has been controversial. While some Iranian experts support the idea that the notion of neighborhood can be used instead of community, others deploy different concepts of community in western urban sociology without paying attention to the social, cultural, economic and political context of Iranian cities. As a result, both community-based researches and city plans are not successful enough. Thus, it is necessary to find out which concept of community adapts best to Iran urban planning system. Prior to Answering this question, three fundamental questions should be replied: (1) What are the considerations of deploying community theories in urban planning? (2) What does community mean in new urban planning paradigm? and (3) what does community mean in Iranian cities contexts? This research is carried out to answer the first question. In this regard, the study begins with giving an account of community theories through the study of valid documents with the emphasis on urban sociology. Afterwards, the similarities and differences of the notion of community are identified through the variation-finding comparative analysis of the theories. Then, the roots of these similarities and differences are derived from both narrative review and comparative analysis using qualitative content analysis. Based on the outcomes of this study, in order to deploy the western concepts of community, three mandatory factors should be taken in to consideration: (1) social, cultural, economic and political context of the target city or neighborhood; (2) urban planning theory of the research or plan; (3) the objectives of the research or devising the plan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Community
  • Community Theories Genealogy
  • Community in Urban Planning
  • Community in Sociological Approaches