مطالعۀ تأثیر طرح‏های توسعۀ شهری بر پیکره‏ بندی فضایی محلۀ سلطان ‏میراحمد کاشان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه آموزشی معماری، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان

چکیده

در سدۀ اخیر و در شهرهای تاریخی، طرح‌های توسعۀ شهری ازجمله طرح‌های جامع و برنامه‌های ساخت خیابان مسبب مداخلات وسیع و مشکلاتی از جمله از بین رفتن یکپارچگی بافت شهری بوده‌اند. این مداخلات در محلات تاریخی نمود بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا همواره یکی از مهم‌ترین ویژگی‏های این محدوده‌ها، ساختار یکپارچه و انسجام اجزای آن به محوریت مرکز محله بوده‏است و مداخلات شهری بدون شناخت ساختارهای فضایی به چند پاره شدن بافت و از بین رفتن انسجام درونی آن منجر شده‏است. در این مقاله به طور خاص پیامدهای ساخت دو خیابان‌ فاضل نراقی و علوی بر روی ساختار فضایی محلۀ سلطان میراحمد کاشان و مرکز آن مطالعه می‌شود. براین اساس این مقاله در پی پاسخ دادن به این پرسش‌ها است که ساخت دو خیابان ذکرشده چه پیامدهای در ارتباط با ساختار فضایی محله داشته‌اند و چه آسیب‌هایی را به آن وارد کرده‌اند. برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها محدودة مورد نظر در سه مقطع زمانی مختلف و با توجه به تغییرات ایجاد شده مطالعه و وضعیت آن طی سه دورۀ یادشده مقایسه شده است. روش تحقیق بکارگفته شده در این مقاله بر مطالعۀ ساختار فضایی شهر و باتوجه به نظریۀ گراف استوار است و درعین حال یافته‌های مبتنی بر تکنیک اسپیس سینتکس با وضعیت فضای شهر یو دسترسی‌ها در سه دورۀ یادشده نیز مقایسه خواهند شد. لذا برای دستیابی به تحلیلی دقیق از تغییرات رخ داده شده، مدل محوری شهر به کمک روش اسپیس سینتکس تحلیل شده و براین اساس داده‏ها در نرم افزارdepth Map مورد واکاوی قرار‏گرفته‏اند. نتایج تحلیل‏ها با تکیه بر ارزیابی دو متغیر انسجام و گزیده، نشان می‌دهد که توسعه‏های شهری و ایجاد خیابان‏های جدید در درون و یا نزدیک محلۀ سلطان میراحمد با در نظر گرفتن ساختار محله و موقعیت قرارگیری خیابان‏ها نسبت به مرکز آن به نتایج متفاوتی منجر شده است ؛ از یک‌سو این خیابان‏ها توان بالقوۀ تبدیل شدن به هستة جدید در ساختار محله را پیدا کرده‌اند و از سوی دیگر در اثر تغییرات رخ داده شده، بخش‌های درونی محله و ازجمله مرکز تاریخی آن جایگاه خود را در ساختار فضایی محله، محدودۀ شهری پیرامون و کل شهر از دست داده و به مرکزی فرعی تبدیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the Effect of Urban Development Plans on Spatial Configuration of Sultan Mir Ahmad Quarter in Kashan

نویسندگان [English]

  • Seyyed Jamal Seyyed Hashemi
  • Hamidreza Jayhani
Department of Architecture, School of Architecture and Art, University of Kashan
چکیده [English]

In the last century, urban development programs, including comprehensive plans, have led to extensive interventions in historic cities. Previously, the construction of streets has led to influential changes in such cities. Examining the interventions indicates their inefficiency to solve the urban problems. At the same time, these interventions have led to new problems, including lack of integrity. In this article, the Sultan Mir Ahmad quarter will be examined in order to study the impact of the new streets. The process of urban changes in the city of Kashan was organic until the early 20th century and was limited around the heart of the city, the bazaar and the governmental citadel. Subsequently, in line with the growing trend of modernization, as well as the expansion of automobile use, the pattern of urban development changed, and the construction of direct and long streets were prioritized. Two streets of Fazel-i Naraghi and Alavi have been constructed with the interval of about two decades near Sultan Mir Ahmad quarter. One of them is located in the north and the other one separates a part of the quarter from its larger part. This article seeks to study how the two streets influence the spatial structure of the Sultan Mir Ahmad quarter and in order to obtain a thorough analysis of the changes that have occurred, Space Syntax method is used. Therefore, at first, the axial maps of Kashan were prepared for the three periods of 1920s, 1960s and 2010s. Then, the mentioned area was analyzed using integrity, depth and choice indices. The results of the study indicate the enhancement in the global integrity, due to the construction of Fazel-i Naraqi and Alavi streets. But, it should be noted that the impact of these two streets is different. Alavi Street has had more impact due to its proximity to the center of the quarter and intersection with its main paths. Subsequently, by studying the local integration and choice indicator, it became clear that the center of the quarter lost its original position and the Alevi street as the new center of the quarter became the most crowded and most accessible axis in the area and the old heart of the quarter has become a sub-center. In fact, two things have happened with the creation of the development plans and construction of straight streets in the heart of the context. Firstly, the construction of a street near a quarter and in case of intersection with its main paths, will lead to increment of accessibility and integrity and reduction of the depth of that area. But at the same time, due to the construction of the street, part of the quarter, which is adjacent to new communication axes, is associated with increasing permeability and accessibility. This will cause the inner parts of the quarter, including its historic center, to lose its position in the urban spatial structure and entire city and become a sub-center.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Configuration
  • Space Syntax
  • Historic Urban Area
  • Kashan
  • Sultan Mir Ahmad quarter