نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده

یکی از عوامل تعیین‌کننده در سکونتگاه‌های خودانگیخته مناطق حاشیه‌نشین، الگوهای رفتاری در جریان زندگی ساکنین و فعالیت‌های روزمره وابسته به آن است که بر شکل سکونت تاثیرگذار خواهد بود. هدف پژوهش حاضر واکاوی و شناسایی الگوی کالبدی سکونتگاه-های خودانگیخته و راهبردهای برساخت آن در پیوند با شیوه زندگی ساکنین مناطق حاشیه‌نشین پهنه شمالی شهر تبریز است. رویکرد مدنظر این پژوهش کیفی بوده و با روش نظریۀ زمینه‌ای انجام شده است. در این پژوهش برای انتخاب نمونه‌ها از روش نمونه‌گیری هدفمند با بیشترین تنوع و برای گردآوری داده‌ها از مصاحبۀ نیمه‌ساخت‌یافته، مشاهده و برداشت‌های پلانی استفاده شده است. در نمونۀ پژوهش، 40 نفر از ساکنین این مناطق مشارکت داشته‌اند و تعداد 30 نمونه از خانه‌ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ساماندهی فضاها و الگوی کالبدی سکونتگاه‌های خودانگیخته در رابطه با سه ساختار مشروع، معنا و سلطه بیشتر تابع ساختارهای مشروع و معنایی بوده است. در این روند ویژگی‌های زندگی ساکنین و سیستم شکل‌گیری کالبدی محیط در رابطه با این ساختارها بر مولفه‌های محیطی چون حضورپذیری کودکان و ایجاد قرارگاه اجتماعی در محله، انعطاف‌پذیری و تطبیق‌پذیری کالبد، بسط‌پذیری کالبدی در سکونت گسترده (اشاره به همزیستی نسل ها)، ادغام‌پذیری فضای زیستی و کار، افزایش زیست‌پذیری فضای باز و توجه به محرمیت و ارزش‌های مذهبی(حجاب، مراسمات و ...) اشاره داشته اند. این مقولات از جمله موارد ضروری است که می‌بایست در طراحی و بهسازی مناطق حاشیه‌نشین بدان اهتمام داشت تا بتوان کالبد را در همسویی با شکل زندگی ساکنین قرار داد؛ فرایندی که منجر به پایداری و انس با مکان نیز خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluation of the pattern of spontaneous settlements in connection with the structure of inhabitants' life (Case Study: Northern Zone Settlements in Tabriz)

نویسندگان [English]

  • Maryam Soleimani 1
  • minoo gharehbaglou 2

1 Department of Architecture and Urbanism, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran

2 Associate Professor tabriz islamic art university

چکیده [English]

One of the particular factors in spontaneous settlements in suburban areas is the behavioural patterns in residents' life and related daily activities that will affect the shape of the housing. Paying attention to the life structure and its effect on the formation of the architecture are topics that have been addressed by various thinkers in fields such as culture and environmental psychology. The set of values and meanings of human behaviour as home culture and the realization of traditions become essential, and it is necessary to attend to it. This process is a criterion in the construction of spontaneous settlements in marginalized areas. This study investigates and identifies the physical pattern of spontaneous settlements and its construction strategies concerning the lifestyle of the inhabitants of the suburban areas of the northern part of Tabriz. In these areas, they form the place's characteristics concerning the activity's mechanism toward life structure, rather than Criteria and urban plan. However, many policies to improve the informal settlements have ignored the structure of life and, ultimately, residents' lifestyle and have tried to impose renovation programs with a top-down approach. Despite various studies, there are more fundamental questions about residents' hidden layers during their lives. Most of the reviews of marginal housing have considered regardless of the residents' life structure. This study understands how spontaneous settlements' physical pattern is formed concerning the inhabitants' lifestyle in suburban areas of the northern part of Tabriz. The approach of this research is qualitative and has been done by the contextual theory. For selecting the samples, the purposeful sampling method was used with the most variety, and we used semi-structured interviews, observations and planned samplings to collect data. In the research sample, 40 residents of these areas took part, and we tested 30 samples of houses. The results show that the organization of spaces and the physical pattern of spontaneous settlements concerning the three legitimate, Signification and domination have been more dependent on legitimate and semantic structures. In this process, the characteristics of residents' lives and the system of the physical form of the environment concerning these structures on environmental components such as neighbourhood presence, flexibility and adaptability of the body, physical scalability, integration of living space and work, Outdoor viability and widespread housing have been mentioned. These categories are essential items that should be taken into account in designing and improving suburban areas to align the body with residents' lifestyle. Besides this, this research's last achievements can be an essential step in organizing and improving the marginalized areas in line with their lifestyle. This factor will indirectly lead to a sense of belonging and sustainable settlement in these areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • spontaneous settlement
  • Structure of social life
  • Physical Pattern
  • Tabriz