نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه برنامه ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

در چند دهه اخیر تغییرات فضایی ناشی از گسترش کاربری های تجاری در شهرها، نقش برنامه ریزی فضایی را در شهر دو چندان کرده است. اگر مراکز بزرگ خرید در مکان های مناسب شهر مکان یابی و احداث نشوند، مشکلات متعدد محیط زیستی را ایجاد خواهند کرد. ارگ تجاری تجریش یکی از مجتمع های تجاری شهر تهران است که در محیطی جغرافیایی به نام باغ گیاهی احداث گردیده است. احداث این مجتمع با قطع درختان تنومند و قدیمی باغ همراه بوده است. در مقاله پیش رو هدف ارزیابی اثرات محیط زیستی ناشی از احداث مجتمع های تجاری بزرگ در کلانشهرهای کشور و همچنین ارائه برنامه ای مدون برای مدیریت و پایش آنها با تأکید بر ارگ تجریش است. این پژوهش به روش توصیفی و با کاربست مدل های ارزیابی محیطی انجام شده است. از تکنیک ارزیابی پیامدهای محیط زیستی (EIA) با روش ماتریس سریع پاستاکیا (RIAM) بهره گرفته شده است و در نهایت برنامه مدیریت محیط زیست (EMP) نیز به منظور کاهش آثار سوء بر محیط تدوین شده است. از نتایج ماتریس RIAM و مجموع امتیازات بدست آمده در چهار محیط فیزیکی- شیمیایی، بیولوژیکی- اکولوژیکی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- فنی با عدد 737- ، چنین استنباط می شود که اثرات منفی (30 اثر) دارای چیرگی بر اثرات مثبت (11 اثر) بوده است. پس از تحلیل و بررسی تفصیلی هر یک از چهار محیط تحت تأثیر مشخص شد که محدوده –D (در بین کلاس ها از +E تا –E) با بازه امتیاز محیط زیستی "36- تا 71-"، دارای بیشترین تعداد اثر سوء می باشد که نشان دهنده شدت پیامدهای منفی به وجود آمده ناشی از احداث مرکز تجاری ارگ در تجریش است؛ افزون بر آن محیط فیزیکی- شیمیایی دارای بیشترین تعداد مؤلفه منفی در بین سایر محیط ها می باشد. به عنوان نتیجه نهایی با استناد به تمامی تحقیقات صورت گرفته به این مهم دست یافته ایم که ساخت ارگ تجاری در محل باغ گیاهی با اصول محیط زیست هماهنگ نبوده و از شاخص های توسعه پایدار پیروی نکرده است. به بیان دیگر بستر مجتمع ارگ و محل استقرار آن دارای توان اکولوژیکی و اجتماعی- اقتصادی لازم نبوده است؛ فلذا اقداماتی کاهشی برای این پیامدها در حوزه های آلودگی هوا، صدا، آب، پسماند، صرفه جویی در انرژی، محیط بیولوژیکی، محیط اجتماعی- اقتصادی و همچنین خدمات آتش سوزی در قالب برنامه EMP و مختص مرحله بهره برداری ارگ تجاری ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Environmental Impact Assessment of Large Commercial Complexes in Metropolises Using RIAM and EMP, Case Study of Arg Commercial Center

نویسندگان [English]

  • Soroush Khalili 1
  • Jamileh Tavakolinia 2
  • Naghmeh Mobarghei Dinan 3
  • Hamid Soltaninejad 1

1 Master of Geography and Urban Planning, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

2 Associate Professor of Human Geography and Spatial Analysis, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

3 Associate Professor of Environmental Planning and Design, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

چکیده [English]

In recent decades, spatial changes due to the expansion of commercial use in cities have doubled the role of spatial planning in the city. If large commercial centers are not located and built in the proper places of the city, they will create numerous environmental problems. Arg commercial center of Tajrish is one of the commercial complexes of Tehran. The construction of this complex has been accompanied by the cutting of old and bulky trees of Giahi garden. In the foregoing paper, the aim is to assess the environmental impacts of the construction of large commercial complexes in the country's metropolises and also to provide a compiled plan for their management and monitoring with emphasis on Arg complex. This research has been done by descriptive method with the application of environmental assessment models. The Environmental Impact Assessment (EIA) technique has been used by the Rapid Impact Assessment Matrix (RIAM) and finally the Environmental Management Plan (EMP) has also been developed to reduce the adverse effects on the environment. From the results of RIAM and the sum of the points obtained in four Physical/chemical, Biological/ecological, Social/cultural, and Economical/operational environments with the number –737, it is inferred that the negative impacts (38 impacts) outweighed the positive ones (11 impacts). After analysis and a detailed study of each of the four affected environments, it was found that –D range band (between classes from +E to –E) with an environmental score of "–36 to –71", has the highest number of adverse effects, which indicates the severity of the negative impacts caused by the construction of Arg commercial center of Tajrish; in addition, the Physical/chemical environment has the highest number of negative components among other environments. As a final result, based on all the research done, we realize that the construction of Arg commercial center at the site of the Giahi garden has not complied with environmental principles and has not followed the indicators of sustainable development. In other words, the bed of the Arg complex and its location did not have the necessary ecological and socio-economic potential; therefore, mitigation measures for these impacts in the fields of air pollution, noise, water, waste, energy saving, biological environment, socio-economic environment, as well as fire services are provided in the form of EMP program and dedicated to the operation phase of the Arg commercial center.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmental Impact Assessment (EIA)
  • Urban Project
  • Arg Commercial Center
  • sustainable development
  • Tajrish