مدل مفهومی و چارچوب تحلیلی پیاده‌مداری با تأکید بر رویکرد نوشهرسازی (مورد پژوهی: فاز چهار مهرشهر کرج)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 برنامه ریزی شهری، دانشگاه هنر، استان تهران، شهر تهران.

2 دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، استان تهران، شهر تهران

چکیده

یافتن «مسئله» برای تحقیق، همواره یکی از دشوارترین مراحل تحقیق علمی محسوب شده است. هر پژوهشگری در پی آن در گرانبهایی است که در بین هزاران سنگ ریزه پنهان شده است. اما چرا این عنصر با ارزش در تحقیق حاضر «پیاده روی» و به عبارتی «پیاده مداری» بوده است؟ پیاده روی قدیمی ترین و جذابترین شکل جابجایی انسان در فضا بوده است و این در حالی است که «کم تحرکی» به عنوان یکی از آسیبهای سلامت عمومی و از مقوله های کاهش کیفیت زندگی انسان معاصر محسوب می شود. پس آنچه رخ داده است، از دست رفتن یکی از ارزشهای بنیادین زندگی است: تجربه زیسته فضاهای شهری! تحقیق حاضر با هدف واکاوی مولفه ها و معیارهای موثر بر پیاده مداری و سنجش آن در محدوده مورد بررسی در دو بخش جامه عمل پوشیده است. در بخش اول که به بررسی پیشینه تحقیقاتی، مبانی نظری و تجارب جهانی معطوف بوده است، ترکیبی از استدلال قیاسی و استقرایی به کار گرفته شده و مدل مفهومی و عملیاتی تحقیق تدوین گردیده است. استراتژی غالب در این مرحله توصیفی بوده است. در مرحله بعد پس از آزمون اولیه مدل و بومی سازی، سنجش وضعیت در محدوده براساس معیارها و زیرمعیارهای مدل عملیاتی صورت گرفته است. با طراحی پرسشنامه براساس زیرمعیارهای مدل به روش لیکرت و با پذیرش 10% خطا در تعمیم نتایج، تعداد 100 پرسشنامه به روش نمونه گیری تصادفی ساده در بین ساکنین توزیع گردید. متعاقبا با تاکید بر استفاده از ترکیب ابداعی (مثلث بندی)، شیوه «مکان سنجی» نیز به یاری آمد و در کنار بررسی منابع و اسناد، زمینه لازم برای تشکیل ماتریسهای سوات (SWOT) فراهم آمد که تعداد آن تابع تعداد مولفه های مدل بوده و سنجش وضعیت براساس میزان تحقق معیارها و زیرمعیارها در ناحیه مورد بررسی صورت گرفته است که خود از ویژگی های ممتاز این تحلیل محسوب می شود. نتایج نهایی در قالب اهداف، راهبردها و سیاستهای اجرایی ارائه گردیده و لذا تحقیق حاضر کاربردی می باشد. روایی مدل تحقیق با طی مراحل مرور ادبیات، نظر سنجی از استادان و کارشناسان و آزمون مقدماتی در محدوده بدست آمده و نتایج بررسی میدانی، نشان داد علیرغم اهمیت کلیه مولفه های مدل، شرایط و اقتضائات فاز چهار مهرشهر کرج، نقش مولفه هایی چون کیفیت محیط، ایمنی و امنیت و مدیریت شهری کارآمد را در قیاس با سایر مولفه ها، پررنگ تر می نمایاند و لذا باید راهبردها و سیاستهای اجرایی ذیربط با این مولفه ها مورد توجه جدی قرار بگیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Walkability Conceptual Model and Analytical Framework with the Emphasis on New Urbanism Approach (case study: 4th phase of Mehrshahr)

نویسندگان [English]

  • a t 1
  • p p 2
چکیده [English]

Finding a “research problem” is always considered the most difficult part in any scientific research process. What justifies a research’s significance and its necessity? Why is the invaluable factor in this research “walking” or “walkability”? The explanation is both straightforward and complicated. Walking is considered as the oldest form of human movement in space and the most interesting one while “lack of movement” is considered to pose a serious risk to public health and deteriorate contemporary human’s quality of life. Therefore, what has occurred is the misplacing of one of the fundamental values of life: the living experience of urban spaces! The present research aims to search for and assess efficient walking elements and criteria that were realized in the fourth Phase of Mehrshahr in two sections (phases). The first section reviewed related literature, theoretical principles, and global experiences where the combinations of deductive and inductive reasoning were employed. This means that walkability hypotheses and related accepted principles were firstly explored and then the conceptual model (the reference framework) as well as the operational models were designed and developed based on frequent and repetitive categories of diverse ideas and experiences. Description was the dominant strategy in this phase. After preliminary examination of the model, the limits of the study and its localization, the next stage was centered around the situation assessment on the basis of operational model criteria and sub-criteria. To do this, some questionnaires were designed using a likert scale with a 10% error margin in generalization of results and given to the inhabitants of the area; questionnaire items were developed based on the operational model sub-criteria and its statistical analysis provided the necessary background for making decisions on the strengths and weaknesses as well as opportunities and threats in realizing pedestrian-orientation in the region. Subsequently, the necessary background for SWOT matrices was developed with emphasis on innovative combination (triangulation), “place check” through visual perception in addition to investigation of resources and documents. The number of matrices depended on conceptual model categories and situation assessment was investigated on the basis of realization of criteria and sub-criteria in the area under study which is considered as the strength of the present research. The current study benefits from an applied nature as the consequent research results were presented in terms of executive objectives, strategies and policies. Research model validity and reliability were demonstrated and achieved through three phases of literature review, an opinion poll of instructors and specialists, the preliminary examination of the area under study and field research results. The results indicate that despite the importance of all the model categories in the 4th Phase of Mehrshahr, the role of factors like environmental qualities, security, and effective urban management were significantly important compared to other factors. Therefore, related strategies and executive policies based on these factors must be seriously considered.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Walkability
  • New urbanism
  • Place Check
  • 4th Phase of Mehrshahr
-  اصغرزاده یزدی، سارا (1389). «اصول پیشنهادی نوشهرگرایی در برنامه­ریزی محله­های شهری». مسکن و محیط روستا،29 (130)، 50-63.

-  پاکزاد، جهانشاه (1386).راهنمای طراحی فضاهای شهری. تهران: انتشارات شهیدی.

-  پاکزاد، جهانشاه (1389الف). سیر اندیشه­ها در شهرسازی (از آرمان تا واقعیت)، جلد اول. تهران: آرمان شهر.

-  پاکزاد، جهانشاه (1389ب). سیر اندیشه­ها در شهرسازی (از فضا تا مکان)، جلد سوم. تهران: آرمان شهر.

-  تیبالدز، فرانسیس (1383). شهرسازی شهروندگرا (محمد احمدی­نژاد، مترجم). اصفهان: خاک.

-  جام کسری، محمد؛ قربانی، رسول (1389). «جنبش پیاده گستری، رویکردی نو در احیاء مراکز شهری؛ مورد مطالعه پیاده­راه تربیت تبریز». مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، 2(6)، 55-72.

-  جیکوبز، جین (1388). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی (حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی، مترجمان). تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

-  خادمی، مسعود؛ علیپور، روجا؛ امیرخانی، آرین؛ لیلیان، محمدرضا (1389). مطلوبیت خیابان­های شهری (نگرشی بر کیفیت فضایی و خوانایی خیابان­های شهری). تهران: انتشارات طحان/هله.

-  دواس، دی.ای. (1387). پیمایش در تحقیقات اجتماعی (هوشنگ نایبی، مترجم). انتشارات نی.

-  رفیعیان، مجتبی؛ صدیقی، اسفندیار؛ پورمحمدی، مرضیه (1390).«امکان سنجی ارتقاء کیفیت محیط از طریق پیاده­راه­سازی محورهای شهری مورد: محور خیابان ارم بخش مرکزی شهر قم». مطالعات و پژوهش­های شهری و منطقه­ای، 3(11)، 41- 56.

-  سلطان­حسینی، محمد؛ پورسلطانی، حسین؛ سلیمی، مهدی؛ عمادی، سارا (1390). «امکان­سنجی قابلیت پیاده­روی در فضای شهری بر پایه الگوهای توسعه پایدار و نو- شهرسازی (مطالعه موردی: محله سعادت آباد تهران)». پژوهش و برنامه­ریزی شهری، 2(4)، 43- 56.

-  صادقی، علیرضا؛ پور­جعفر، محمدرضا؛ تقوایی، علی­اکبر (1388). «رویکردی نوین در طراحی واحدهای همسایگی محلی با تأکید بر طراحی خیابان­های پیاده محور». آبادی، 28، 48-55.

-  فدایی، حسن (1388). «نقش و جایگاه الگوى توسعه پایدار شهرى در ساختار شهرنشینى ایران». ماهنامه اطلاع‌رسانی، آموزشی و پژوهشی، (4)، 20-24.

-  قریب، فریدون (1383). «امکان­سنجی ایجاد مسیرهای پیاده و دوچرخه در محدوده تهران قدیم». هنرهای زیبا، (19)، 17-28.

-  کارمونا، متیو؛ هیت، تیم؛ اک، تنر؛ تیسدل، استیون(1388). فضاهای عمومی، مکان­های شهری. (فریبا قرایی، مهشید شکوهی، زهرا اهری، اسماعیل صالحی، مترجمان). تهران: انتشارات دانشگاه هنر.

-  کاشانی­جو، خشایار (1389الف). پیاده­راه­ها؛ از مبانی طراحی تا ویژگی های کارکردی. تهران؛ آذرخش.

-  کاشانی­جو، خشایار (1389ب). «بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی شهری». هویت شهر، 4(6)، 95-106.

-  گل، یان (1387). زندگی در فضای میان ساختمان­ها (شیما شصتی، مترجم). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

-  گلکار، کورش (1384). «مناسب­سازی تکنیک تحلیل سوآت (swot) برای کاربرد در طراحی شهری». صفه، 15(41)، 44- 61.

-  معینی، محمد­مهدی (1385). «افزایش قابلیت پیاده­مداری، گامی به سوی شهری انسانی­تر». هنرهای زیبا، (27)، 5-16.

-  معینی، مهدی (1390).شهرهای پیاده­مدار. تهران: آذرخش.

-  مدنی­پور، علی (1384). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندهای اجتماعی- مکانی (فرهاد مرتضایی، مترجم). تهران: شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری (وابسته به شهرداری تهران).

-  مهندسین مشاور باوند (1385). بازنگریطرحتفصیلیشهرکرج (خلاصهگزارشتدوینالگویساختاریتوسعهوتهیهطرحتفصیلی(. سازمانمسکنوشهرسازیاستانتهران، شهرداریکرج.

-   Al-Hagla, Khalid (2009). Evaluating New Urbanism’s Walkability Performance: Acomprehensive Approach to Assessment in Saifi Village, Beirut, Lebanon. Urban Design international, 14(3), 139-151.

-   Cerin, Ester; Macfarlane, Duncan.J.; Ko, Hin-Hei,Chan; Kwok-Cheung.A. (2007). Measuring Perceived Neighbourhood Walkability in Hong Kong. Cities, 24(3), 209–217.

-   Congress for the New Urbanism (1999). Charter of the New Urbanism. McGraw-Hilll.

-   Falconer, Ryan; Newman, Peter; Giles-Corti, Billie (2010). Is Practice aligned with the Principles? Implementing New Urbanism in Perth, Western Australia.Transport Policy, (17), 287–294.

-   Grant, Jill (2006). Planning the Good Community: New Urbanism in Theory and Practice. London and New York: Routledge.

-   Haas, Tigran (2008). New urbanism and Beyond Designing Cities for the Future. New York: Rizzoli.

-   Hannes, Els; Janssens, Davy; Wets, Geert (2009). Does Space Matter? Travel Mode Scripts in Daily Activity Travel. Environment and behavior, 41(1), 75-100.

-   Jacobs,A.; Appleyard, D. (1987). Toward an Urban Design Manifesto. Journal of the American Institute of Planners, 53(1), 112-120.

-   King, Wendy.C.; Brach, Jennifer.S.; Belle, Steven; Killingsworth, Richard; Fenton, Mark; Kriska, Andrea.M. (2003). The Relationship between Convenience of Destinations and Walking Levels in Older Women. American Journal of Health Promotion, 18(1), 74-82.

-   Leslie, Eva; Saelens, Brian; Frank, Lawrence; Owen, Neville; Bauman, Adrian; Coffee, Neil; Hugo, Graeme (2005). Residents’ Perceptions of Walkability Attributes in objectively Different Neighbourhoods: a pilot study. Health & Place, 11, 227–236.

-   Manaugh, Kevin; El-Geneidy, Ahmed (2011). Validating Walkability Indices: How do Different Households Respondto the Walkability of TheirNeighborhood?.Transportation Research Part D: Transport and Environment, 16, 309–315.

-   Portland Master Plan Pedestrian (1998). Portland Office of Transportation.

-   Saelens, Brian E.; Sallis, James F.; Black, Jennifer B.; Chen, Diana (2003). Neighborhood-Based Differences in Physical Activity: An Environment Scale Evaluation. American journal of Public Health, 93(9).

-   Stevens, Mark.R.; Berke, Philip.R.; Song, Yan (2010). Creating Disaster-Resilient Communities: Evaluating the Promise and Performance of New Urbanism.Landscape and Urban Planning, 94, 105–115.

-   Song, Yan; Knaap, Gerrit-Jan (2003). New Urbanism and Housing Values: a Disaggregate Assessment.Urban Economics, 54, 218–238.

-    Schmitz, Adrienne; Scully, Jason (2006). Creating Walkable Places: Compact Mixed-Use Solutions. Washangton, D.C.: Urban Land Institute.

-   Talen, Emily (2005). New Urbanism & American Planning: the Conflict of Cultures. new York and London: routledge.

-   Thinh, Nguyen Xuan; Arlt, Gunter; Heber, Bernd; Hennersdorf, Jorg; Lehmann, Iris(2002). Evaluation of Urban Land-Use Structures with a View to Sustainable Development. Environmental Impact Assessment Review, (22), 475–492.

-   Yang, Zhongzhen; Chen, Gang; Yu, Bin (2008). Car Ownership Level for a Sustainability Urban Environment. Transportation Research Part D, (13), 10–18.