نقش پیکره‌بندی فضایی در اجتماع پذیری سکونتگاه‌های غیر رسمی (نمونه موردی: محله‌های حصار و دیزج شهر همدان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 کارشناس ارشد معماری در دانشگاه بوعلی سینا همدان

3 کارشناس ارشد طراحی شهری، عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان، کردستان، ایران

4 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری در دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

در دهه‌های اخیر به دلایلی مانند رشد جمعیت، افزایش مهاجرت و عدم امکان تهیه مسکن به وسیله اکثر این مهاجران، انبوهی از سرپناه های غیرقانونی، بدون رعایت اصول ساخت وساز و به صورت درهم تنیده شکل گرفته است. از این سرپناه ها با عناوینی چون سکونتگاه های غیررسمی یاد می کنند که دچار معضلات بسیاری از جمله عدم تأمین زیرساختها و دسترسی به خدمات هستند. از موضوعات قابل توجه در این نواحی، توجه به فضاهای اجتماعی به عنوان مدار اصلی زندگی شهری می باشد. در این رابطه ویژگی های کالبدی- فضایی بستر این سکونتگاه ها، با نقش بی بدیل در شکل دهی به فعالیت های اجتماعی، محور پژوهش حاضر می باشد که با هدف تحلیل نقش پیکره بندی فضایی محلات غیررسمی بر اجتماع پذیری، دو سکونتگاه حصار و دیزج در شهر همدان را مورد کنکاش قرار داده است. در این پژوهش کاربردی از روش تحقیق ترکیبی بهره گرفته شد. در مرحله نخست، در روشی کمی و در راستای نظریه حرکت طبیعی، با استفاده از روش چیدمان فضا و نرم افزارهای تخصصی Arc gis و Ucl depth map، چیدمان فضاها و نقش آنها بر رفتارهای اجتماعی شهروندان تحلیل شده است تا از این طریق بتوان عوامل کالبدی- فضایی مؤثر بر اجتماع پذیری در فضاهای شهری را مورد کنکاش قرار داد. سپس در راستای اعتبارپذیری و تصدیق پذیری بیشتر نتایج پژوهش، یافته های حاصل از روش کمی چیدمان فضا، از طریق روش کیفی نقشه شناختی مورد بازبینی و مقایسه تطبیقی قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که پیکره بندی فضایی از طریق پنج شاخص کنترل، اتصال، همپیوندی، عمق فضا و شاخص ترکیبی خوانایی به طور معنی داری بر روند اجتماع پذیری سکونتگاه های غیررسمی اثرگذار است و به طور معنی داری منجر به افزایش میزان حضور، حرکت، تماس چهره به چهره، مکالمه افراد در فضا )به عنوان پیش شرطهای اولیه و اصلی شکل گیری تعاملات اجتماعی( و در نهایت اجتماع پذیری سکونتگاه های غیررسمی می شود. از تحلیل ها می توان نتیجه گرفت که نقشه های روش کمی چیدمان فضا، همپوشانی مناسبی با نقشه های کیفی شناختی دارند و مقایسه تطبیقی هر دو روش نشان می دهد که پیکره بندی فضایی درخت مانند و ممتد محله دیزج موجب استقرار الگوی حرکتی و به الطبع ایجاد تعاملات اجتماعی در بخشهای میانی این محله شده اما در محله حصار با ساختاری بوته مانند بسترهای جذب الگوی حرکتی و رفتارهای اجتماعی افراد در سطح محله پخش شده و منجر به اثرات اجتماعی- فرهنگی متفاوتی گردیده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The effect of Spatial Configuration on the Sociability of Informal Settlements: (Case study of Hesar and Dizaj Neighborhoods in Hamedan)

نویسندگان [English]

  • Saeid Alitajer 1
  • Pooria Saadativaghar 2
  • Mohammad Bashir Robati 3
  • Ahmad Heydari 4
  • Abbaszadegan, M; Mokhtarzadeh, S; Bidram, R (2012). A study of the relation between the spatial structure of the city and the quality of urban development using Space Syntax (A case study of Mashhad). journal of Urban regional studies and research. Volume 4, Issue 14, Autumn 2012, Page 43-62. [in Persian]
  • Abdelbaseer, A. M. 2012. Evaluating way‐finding ability within urban environment. in Proceedings from the eighth international space syntax symposium, Santiago de Chile: PUC.
  • Alitajer, Saeid, Sajadzadeh, Hasan and Saadati vaghar, Pooria (2016). A Study of Sociability Factors’ Influence on Educational Spaces: The Case of the School of Art and Architecture of Bu-Ali Sina University, journal of  Armanshahr Architecture & Urban Development,9(16), 1-13. *
  • Alitajer, Saeid, Sajadzadeh, Hasan, Saadativaghar, Pooria and, Shahbazi, Mehrdad (2016). The Role of Physical Factors in the Sociopetalness of Informal Settlements: The Case of Hesar-e Emam and Dizaj Neighborhoods in Hamedan,Journal of research and urban planning, 7(24), 61-82. [in Persian]
  • Choudhary, P., and Adane, V. 2012. Spatial configurations of the urban cores in central India. in Proceedings from the Eighth International Space Syntax Symposium, Santiago de Chile: PUC.
  • Cooper marcus, clare & Carolyn، francis.(1998)people places:design guildelines for urban open  spaces,new York.
  • Creswell, J. W. (2003). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches, Second Edition, Thousand Oaks,CA: Sage Publications.
  • Dalton, R., and Bafna, S. 2003. The syntactical image of the city: A reciprocal definition of spatial elements and spatial syntaxes. in Proceedings, 4th International Space Syntax Symposium, London, UK.
  • Daneshpour, abdolhadi; charkhchyan, maryam (2007). Public spaces and effective features on public life, Journal of Bagh-e Nazar. Volume 4, Issue 7, August 2007, Page 19-28. [in Persian]
  • Dawson, Peter C,(2003)Analysing the effects of spatial configuration on human movement and social interaction in Canadian Arctic communities, Proceedings . 4th International Space Syntax Symposium London .
  • Didehban, Mohammad;  Purdeihimi, Shahram; Rismanchian, Omid (2014). Relation between Cognitive Properties and Spatial Configuration of the Built Environment, Experience in Dezful (2014). Journal of Iranian Architecture Studies,1(4): 37-64. [in Persian]
  • Forgas, Joseph P . 2000. The psychology of social interaction:Interpersonal behaviour. Translation by Khashayar Beigi, Mehrdad Firuzbakht, Mah publication, Tehran. [in Persian].
  • Gehl, J (1987). Life between Buildings: Using Public Space, New York: Van Nostrand Reinhold.
  • Gehl, Jan |(2011), Life Between Buildings (6th edition)Washington, D.C.: Island Press
  • Habibi, Rana Sadat.)2008(. “Images and the Meaning of Place.” Journal of HONAR-HA-YE-ZIBA35: 39-50. [in Persian]
  • Hadizadeh Bazaz, maryam (2005).The marginalization and ways of organizing it in the world. Mashhad municipality Publication. [in Persian]
  • Haq, S. U. 2001. Complex architectural settings: An investigation of spatial and cognitive variables through wayfinding behavior. Unpublished doctoral dissertation. Georgia Institute of Technology, Atlanta.
  • Hillier, B. (2007). Space is the machine, A configurational theory of architecture, London: Cambridge University Press.
  • Hillier, B., & Vaughan, L. ( 2007). »The city as one thing«, Progress in Planning, 67(3), 205-230.
  • HILLIER, B., PENN, A., HANSON, J., GRAJEWSKI, T. & XU, J. 1993. Natural movement: or, configuration and attraction in urban pedestrian movement. Environment and Planning B: Planning and Design, 20, 29-66.
  • Hong-Kyu Kim, Dong Wook Sohn. An analysis of the relationship between land use density of office buildings and urban street configuration Case studies of two areas in Seoul by space syntax analysis. Cities, 6 (19), 409–418. 2002.
  • Jafary Bahman, Mohammad Ali;  khanian, Mojtaba (2013). Comparative Study of the Existing Condition of Kababian Neighborhood with the 2005 Comprehensive Development Plan of City of Hamadan Using SpaceSyntax Software. Journal of Armanshahr Architecture & Urban Development Volume 5, Issue 9, Winter 2013, Page 285-295. [in Persian]
  • Jiang,Bin, Christophe Claramuntz., and Bjijrn, Klarqvist. Integration of space syntax into GIS for modelling urban spaces. JAG, (2)،  161-171, 2000.
  • Kim, Y. O. 1999. Spatial configuration, spatial cognition and spatial behaviour: The role of architectural intelligibility in shaping spatial experience. Dissertation. Bartlett School of Architecture, Building, Environmental Design and Planning University College London.
  • Kim, Y. O., and Penn, A. 2004. Linking the spatial syntax of cognitive maps to the spatial syntax of the environment. Environment and Behavior 36: 483‐504.
  • Klarqvist, Björn, A Space Syntax Glossary.Nordisk Arkitekturforskning, 2, 1993.
  • Lay, M. C. D., Reis, A., Dreux, V., Becker, D., and Ambrosini, V. 2005. Spatial Configuration, Spatial Behavior and Spatial Cognition: Syntactic and Perceptual Analysis of the Market Station Area in Porto Alegre. in Proceedings from EDRA 35,Vancouver, Canada.
  • LIMA, J. J. 2001 socio-spatial segregation and urban form: Belem at the end of th 1990s. Geoforum, 32, 493-507.
  • Long Yixiang, K. Baran Perver, Moore Robin (2007)THE ROLE OF SPACE SYNTAX IN SPATIAL COGNITION: evidence from urban China, Proceedings, 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul, 2007
  • Long, Y., and Baran, P. 2006. Methodology for Analyzing the Relationship between Objective and Subjective Evaluations of Urban Environment: Space Syntax, Cognitive Maps, and Urban Legibility. in Spatial Cognition’06, Space Syntax and Spatial Cognition Workshop Proceedings, Bremen, Germany.
  • Lotfi, sahand; bakhtiari, hoda(2014). Reorganizing Circulation System in Urban Neighborhoods Fabric with analyzing street connectivity based on New Urbanism movement with Space Syntax technique (Case Study: Kashmar). Motaleate shahri journal. Volume 3, Issue 9, Winter 2014, Page 3-16. [in Persian]
  • Mardomi, K., Ghamari, H. (2011). Architectural Requirements for Improvement of Sociopetaloid Spaces in Metro Stations Spaces, journal of Urban Management, 27.31-40. [in Persian]
  • Mollazadeh, A., Barani-Pesyan, V. & Khosrowzadeh, M. (2011). The Application of the Space Syntax of the Valiasr St Basht City, journal of Urban Management, 29, 81-90. [in Persian]
  •  Motalebi, ghasem(2002). Environmental psychology: The new knowledge-Based discipline at architecture and urban design's sevice, journal of HONAR-HA-YE-ZIBA, Winter 2002, Volume -, Number 10, 52 To 67. [in Persian]
  • Mousavi, Mahnaz&Zargardaghigh, Hanieh(2010). Analysis of the spatial structure of the city of Tabriz in the Baro area using the Technique of Spice Syntax, Abadi Publication: (67), Summer 2010, No. 32. [in Persian]
  • Naghdi, Asadollah(2007). Marginalization And informal settlements(Fourth world), First Edition,fanavaran Publication. [in Persian]
  • Nazarpoor, Mohammad Taghi, Saadati Vaghar, Pooria and Heidari, Ahmad (2018). Development of Dormitory Physics Regarding to the Sociability by Using Space Syntax Methodology, Case Study: Hakim Sabzevari Dormitory in Sabzevar University, journal of  Armanshahr Architecture & Urban Development, 10(21), 247-265. [in Persian]
  • Neisser, U. 1976. Cognition and Reality. San Francisco: Freeman.of the Urban Environment: Space Syntax, Cognitive Maps and Urban Legibility.
  • Omer, I., and Jiang, B. 2008. Topological Qualities of Urban Streets and the Image of the City: A Multi‐Perspective Approach. In 11th AGILE International Conference on Geographic Information Science.
  • Pakzad, Jahanshah(2007). Articles on Urban Design. Shahidi publication, tehran [in Persian]
  • Penn, A. 2003. Space Syntax and Spatial Cognition or Why the Axial Line? Environment and Behavior35(1): 30-65.
  • Rismanchian, Omid; Bell, Simon(2010). The application of space Syntax in studying the structure of the cities, journal of Honar – ha – ye – Ziba-Memari-Va-Shahrsazi, Volume 2, Issue 43 , Autumn 2010, Page 49-56. [in Persian]
  • Salehinia, M., & Me’marian, G. (2009). "Sociopetaloid of Architecture Space". Journal of HONAR-HA-YE-ZIBA, 40, 5-17. [in Persian]
  • Sennett,Richard.(1974).the fall of public man,new York,ww nrton & company.
  • Shokouhi, Mahshid (2010). “Haft Menbar Pathway” Path of Identity Segregated from the Historic Parts of the City. Journal of architecture and urban planning.  Volume 2, Issue 3, Winter and Spring 2010, Page 57-64. [in Persian]
  • Statistical Centre of Iran, 2011.
  • Tedbir Shahr Consulting Engineers co,(2006),Feasibility studies of urban rehabilitation and social empowerment of the city of Hamedan, the first and second stages Report, Iranian urban development & revitalization corporation. [in Persian]
  • Toker, U., Baran, P. K., & Mull, M. (2005), Sub-urban evolution: A cross-temporal analysis of spatial configuraion in an american town(1989-2002). 5th International Space Syntax Symposium, Delft. pp 1-7
  • Turner, A, (2007), From axial to road-centre lines: A new representation for space syntax and a new model of route choice for transport network analysis, Environment and Planning B: Planning and Design, 34(3), 539-555
  • Turner, E. 2007. Perception and intelligibility in the context of spatial syntax and spatial cognition: Reading an unfamiliar place out of cognitive maps. in Proceedings, 6th International Space Syntax Symposium, İstanbul, Turkey.
  • Zahed Zahedani, Seyed Saeid, (1990) Marginalization, Shiraz University Publication. [in Persian]
  • Zayyari, Keramatolah; Nozary, A(2009). Organization and Improvement of Informal Habitation in Ahvaz City (Manba -e-Ab District). Journal of Human Geography research quarterly. Volume 42, Issue 68, Summer 2009.21-36. [in Persian]