تحلیل تطبیقی الگوهای فضایی و ویژگی‌های شناختی بازار ایرانی با استفاده از تئوری‌های" چیدمان فضا" و "گشتالت" (مطالعه موردی: مجموعه بازار قزوین)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری معماری، عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج

2 پژوهشگر دکتری معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحدیاسوج

چکیده

رفتار فضایی انسان­­ها در محیط­های گوناگون­ از یک­­ سو متأثر از ویژگی­های عینی محیط و از سوی دیگر تحت تأثیر شرایط ذهنیِ آنها قرار دارد. بنابراین نحوه ادراک آنها از یک فضا، تا حد زیادی به ویژگی­های عینی محیط و شرایط ذهنی آنها در شناخت عناصر محیط بستگی دارد. از آنجا که چگونگی انطباق  ویژگی­های عینی محیط با شیوه­های ادراک ذهن افراد، یکی از مهمترین چالش­های مطرح در حوزه طراحی محیط است، پژوهش حاضر این موضوع را در بستر یک فضای عمومی شهری نسبتاً پیچیده با عنوان بازار بررسی نموده و با ارزیابی کیفیت ادراکی محیط با استفاده از تئوری روان­شناسی گشتالت و نیز تحلیل نظام پیکره­بندی فضایی بازار با استفاده از روش چیدمان فضا، به تحلیل جنبه شناختی و ادراکی در ارتباط با فضای بازار پرداخته است. پس از معرفی شاخص­های مورد نظر در هر دو تئوری، فرایند تحلیل آغاز گردید. در بخش تحلیل چیدمانی، نقشه بازار در محیط نرم­افزار فراخوانی شد و با استفاده از خروجیِ شاخص­هایی چون مخروط دید، عمق و یکپارچگی فضایی و قابلیت دسترسی و کیفیت فضایی بازار تحلیل شد. از بُعد شناختی نیز به منظور استخراج شاخص­های گشتالتی، از روش ترسیم نقشه­های شناختی استفاده شد. بنابراین از جامعه آماری مد­نظر تحقیق خواسته شد از یک ورودی مشخص وارد بازار شده و پس از طی مسیر 30 دقیقه­ای در بازار، تصاویر ذهنی خود از ساختار فضایی بازار را در قالب یک کروکی ترسیم نمایند. پس از گردآوری اطلاعات از هر دو روش، یافته­های به دست آمده مورد تحلیل و تطبیق قرار گرفت. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که فاکتورهای متعدد عینی و ذهنی در کنار هم و گاه با اولویت­بندی­هایی نسبت به یکدیگر، در تشخیص راه­یابی صحیح فضا مؤثر هستند. همچنین نتایج حاصل از تحلیل­های چیدمانی یک محیط در بعضی موارد همسو با نتایج تحلیل شناختی آن محیط و در بعضی موارد نیز در تناقض با آن قرار دارد که این موضوع تا حد زیادی متأثر از ویژگی­های فضایی محیط مورد نظر و عناصر به کار رفته در آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Spatial Patterns and Cognitive Characteristics of the Iranian Bazar Using the Theories of "Space Syntax" and "Gestalt" (Case Study: Qazvin)

نویسنده [English]

  • maryam kiaee 2
2 PhD researcher in Islamic Azad University of Yasouj.

Appleyard, D. (1970). Styles and methods for structuring a city. Environment and Behavior, No.2, 100-117.
Behforuz, F. (1991).  Surveys of Environmental Perception and Behavior in Contemporary Behavioral and Human Geography Studies, Tahghighat joghrafiaee Journal, No. 20, 31-69. [in Persian]
Bell, S.,  (B). (2007).   Perspective: Pattern, Perception and Process, translate by: B, Aminzadeh, Tehran: daneshgah Tehran. [in Persian]
Bell, S., (A). (2007).  Elements of visual design of landscape architecture , translate by: M, Ahmadinezhad, second edition, Tehran: nasshr khak. [in Persian]
Canter, D. & S. K. Kagg. (1975). "Distance estimation in cities". Environment and Behavior 7(1), 59-79.
Choi, Y. K. (1999). The morphology of exploration and encounter in museum layouts. Environment and Planning B: Planning and Design, No.26, 241-250.
Clark, A. N. (ed.). (1998). Longman Dictionary of Geography: Human and Physical (Secend Imperssion ed.). Essex, England: Longman.           
Dalton,R. and Hoelscher, C. (2007). ‘Understanding Space: the nascent synthesis of cognition and the syntax of spatial morphologies’. In: Space Syntax and Spatial Cognition, Proceedings of the Workshop, 24 September, 28 September 2006, Bremen.
Davies. C., Mora. R., Peebles. Peebles. D. (2006). Isovists for Orientation: can space syntax help us predict directional confusion? Space Syntax and Spatial Cognition, Proceedings of the Workshop held in Bremen, 24th September 2006, Reproduced by permission of Ordnance Survey.
Gibson, J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin.
Heidari, A & Behdadfar, N. (2016). Exploring different aspects of place meaning from the point of view of architects and non-architects­, Baq e Nazar Journal, No.13(43), 117-128. [in Persian]
Hillier, B.( 2007). Space is the Machine, Cambridge, Cambridge University Press.
Ittelson, W.H. (1960). Visual Space Perception. New York: Springer.
Khanmohammadi, A. (­2006). Market in Adeb Persian­, Haftshar Journal, No.20. [in Persian]
Kiaee, M, Heidari, A, Y, Peyvastegar. (2018). Investigating the Quality of Edge Permeability on Space Security (Case Study: Spatial Analysis of Timche Structure in Traditional Iranian Markets), Honarhayeh Ziba Journal, No. 23(1), 41-54. [in Persian]
Koffka, K. (1935). Principles of Geshtalt psychology, New york and London: Harcourt Brace.
Lang, J. (2014). Creating Architectural Theory: The Role of Behavioral Sciences in Environmental Design, translate by: A, Einifar, First edition, Tehran: daneshgah Tehran. [in Persian]
McCormack, G. R., E. Cerin. (2008). "Objective versus perceived walking distances to destinations." Environment and Behavior, 30(3), 401-425.
Modiri, A & Norollahi, N. (2014). Evaluation of Spatial Visual Perception of Imam Hossein Square ,Motaleat shahri Journal, No.11, 75-84. [in Persian]
Mohammadzadeh, M., Zolfaghari, M., Hazrati, M & Torkashvand, A. (­2006). A lasting memory, Qazvin, Sazman mirasrafhangi , gardeshgari. [in Persian]
Mollazadeh, A & Mohammadi, M. (1993). Utility Buildings, Water Storage, Bazaar, Bridge, Dam, Bathroom,Tehran: Pajoheshgah Farhang & Honar Eslami. [in Persian]
Motallebi, Gh. (2001). Environmental Knowledge Psychology of New Knowledge in Urban Architecture and Design, Honarhayeh Ziba Journal, No.­10, 52-75. [in Persian]
Oliver, K. (2007). Psychology in practice: environment. London: Hodder & Stoughton Educational.
Pakzad, J & Bozorg, H. (2012). ABC of Environmental Psychology for Designer, Tehran: Armanshahr. [in Persian]
Peponis, J., Zimring, C. & Choi, Y. K. (1990). Finding the building in wayfinding. Environment and Behavior, No.  22(5), 555-590.
Rezazadeh, T. (2008). Gestalt's theoretical application to art and design, Ayeneh khial Journal, No.9, 31-37. [in Persian]
Roberts, J. L. (2003). Place Perception, Cognitive Maps, and Mass Media: The Interrelationship Between Visual Popular Culture and Regional Mental Mapping. Viginia: Viginia Tech University.
Shapurian, R. (2007). General Principles of Gestalt Psychology,Tehran: Roshd. [in Persian]
Shirvani, Z., Partovi, P & Behzadfar, M, (2017), Space Resilience of Traditional Houses (Case Study: Isfahan Gheisarieh Market), Baq e Nazar Journal, No.14(52), 49-58. [in Persian]
Summers, A (2015), Cultural cognitive differences in the spatial design of three-dimensional game environments, Proceedings in 10th International Space Syntax Symposium, London, 2015.
Tversky, B. (1992). Distortions in cognitive maps. Geoforum, No. 23, 131-138.
Tversky, B. and P. U. Lee., (1999). Pictorial and verbal tools for conveying routes. Proceedings of the Fourth Conference on Information Theory, COSIT 1999, Stade, Germany. C. Freksa and D. Mark (eds). Lecture Notes in Computer Science No. 1661, 51-64.
Wertheimer, M. (1938), Geahtalt Theory, The general Theorical situation and laws of organization, 1-88 in William D. Ellit (ed.). A source book of Geshtalt psychology, London: Routledge and Kegan paul.
Wineman, J., Peponis, J., Dalton, R. (2006). Exploring, Engaging, Understanding in Museums, Space Syntax and Spatial Cognition – Proceedings of the Workshop held in Bremen, 24th September 2006.