نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• ابراهیم اخلاصی ¹
• علی خانمحمدی ²
• علی خاکساری رفسنجانی ³

¹ دانشیار جامعه‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

² گروه جامعه‌شناسی، دانشکدة علوم‌ اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی: تهران، ایران.

³ استاد، گروه برنامه‌ریزی منطقه‌ای و شهری، دانشکده علوم‌اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

چکیده

تحلیل روند تثبیت گفتمان فنی‌مهندسی خودرو در ساختار کالبدی شهر تهران در بازه زمانی 1349 -1400، با تأکید بر «رؤیت‌پذیرسازی سازوکارهای استخدام زبان تخصصی»، «پرده‌برداری از اتکاء گفتمان فنی‌مهندسی خودرو به نهادهای قدرت و تکنولوژی‌های نوین» و «استقرار گفتمان فنی‌مهندسی در هسته مرکزی سیاست‌گذاری شهر تهران» هدف مقاله را تشکیل می‌دهد. «طرح‌های جامع و تفصیلی شهر تهران»، «آیین‌نامه‌ها»، «قوانین پلاک‌گذاری»، «نشانه‌های شهری»، «آرشیوهای رسانه‌ای» و «اظهارات مندرج در مصاحبه‌های نیمه‌عمیق با شهروندان درگیر با موضوع در محلات منتخب شهر تهران» منابع داده‌ای پژوهش هستند. داده‌ها حسب ملاحظات موجود در نمونه‌گیری نظری، به‌وجهی هدفمند گردآوری، و بر مبنای تحلیل گفتمان انتقادی ووداک و تبارشناسی فوکویی کاوش‌ شده‌اند. یافته‌های تحلیل گفتمان انتقادی ووداک، «معنای استعاری» و «نقش زبان در مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های فنی‌مهندسی» را رؤیت‌پذیر ساخته‌اند. به‌علاوه، مفاهیم مندرج در زبان رسمی و اسناد فنی، ضمن صورت‌بندی هویت و نظم جدید شهری و به‌حاشیه‌بردن خوانش‌های زیستی، تاریخی و انسانی از شهر، «دیگری»‌‌های گفتمان فنی‌مهندسی خودرو را بازتولید و تثبیت نموده‌اند. ارائه تصویر روشن از سیر تاریخی تحول مفاهیم کلیدی مرتبط با «مالکیت خودرو»، «نظم ترافیکی» و «حق عبور» در حکم رئوس محوری یافته‌های برآمده از تبارشناسی فوکویی هستند. نهایی‌ترین نتیجه‌گیری تفسیری مطالعه در قالب روایت تاریخی، و مبتنی درهم‌‌آمیزی آورده‌های تحلیل گفتمان ووداک، تبارشناسی فوکویی و مباحث نظری مقاله برساخت شده‌است. به‌موجب روایت برساخت‌شده، «خودرو»، «علائم راهنمایی‌و‌رانندگی»، «اسناد مالکیت» و «بزرگراه‌ه» طی برهم‌کنشی‌های متداخل در شبکه‌های قدرت شهری و ایفای نقش مؤثر در شکل‌دهی به ساختار فضایی و گفتمانی در بستر کالبدی تهرانِ مدرن، از یک‌سو، «الگوهای خاص حرکت»، «سرعت» ‌و «‌کنترل» را بدل به مناسبات هژمونیک نموده‌اند و از سوی دیگر، «فضاهای محله‌ای غیرماشین‌محور» و «حافظه محلی» را به‌مثابه غیریت‌های مطرودِ مناسبات شهری-خودرویی مدرن به حاشیه فروبرده‌اند. بدین‌سان، مجموع مناسبات برآمده از گفتمان فنی‌مهندسی خودرو، طی فروکاستن از زیست‌پذیری انسانی، تصویر تکنوکراتیک و بیگانه با تبار تاریخی از اکنونِ تهران را بر شهروندان آن کلان‌شهر پدیدار ساخته‌اند.

کلیدواژه‌ها

• انضباط
• سوژه
• جامعه‌شناسی ترجمه
• تحرک
• گفتمان فنی‌مهندسی

موضوعات

• جامعه شناسی شهری

عنوان مقاله [English]

Tehran’s automobile-based present-day neighborhoods: A critical exploration of the Techno-Engineering arrangements of Urban Mobility (1970–2021)

نویسندگان [English]

• Ebrahim Ekhlasi ¹
• Ali Khanmohammadi ²
• Ali Khaksari Rafsanjani ³

¹ Associate Professor, Sociology Dept., Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.

² Department of Sociology, Social Science, Allameh Tabatabai University: Tehran, IR

³ Professor, Department of Regional Development Planning, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The aim of the article is to analyze the process of establishing automobile-related engineering discourse in the physical structure of Tehran during the period 1346-1400, so that the mechanisms of employing specialized language by the mentioned discourse becomes visible. Revealing the reliance of the automobile-related engineering discourse on power institutions, new technologies and its transformation into the central core of urban policy-making in Tehran is the consequent goal of the research. Comprehensive documents of plans of Tehran, regulations, driving license-oriented laws, urban signs, and media are the data sources of the research. The data were collected in a purposeful manner according to the considerations of theoretical sampling and explored based on Wodak's critical discourse analysis and Foucault's genealogy. The findings of Wodak's critical discourse analysis have made the "metaphorical meaning" and the "role of language" in "legitimizing engineering engineering policies visible." The concepts contained in the official language and technical documents - while forming a new urban identity and regime and marginalizing biological, historical and human readings of the city - have reproduced and consolidated the “others” of the automobile-related engineering discourse. Providing a clear picture of the historical course of the evolution of key concepts related to “vehicle ownership”, “traffic order” and “right of way” are the central outlines of the findings derived from Foucault’s genealogy. The most general interpretative conclusion is constructed in the terms of a historical narrration based on the integration of the findings of Wodak’s discourse analysis, Foucault’s genealogy and the theoretical discussions of the article. According to the constructed narrration, automobiles, traffic and driving signs, property documents, and highways, through their overlapping activities in urban power networks and playing an effective role in shaping the spatial and discursive structure in the physical context of modern Tehran, have, in addition to hegemonicizing specific patterns of movement, speed, and control, ultimately turned non-car-oriented neighborhood spaces and local memory into rejected othernesses in urban-automobile relationships; thus, the totality of relationships arising from the automobile’s technical-engineering discourse, by determining the decline of human livability, have succeeded in creating a technocratic and alien image of Tehran.

کلیدواژه‌ها [English]

• Discipline
• Subject
• Sociology of Translation
• Mobility
• technical-engineering discourse