نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نجما اسمعیل پور ¹
• محسن شاکری ²
• مجید انصاری ³

¹ دانشگاه یزد- عضو هیات علمی گروه شهرسازی

² گروه علوم تربیتی/دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی/ دانشگاه یزد/یزد/ ایران

³ گروه آموزشی شهرسازی. دانشکده هنر و معماری. دانشگاه یزد. یزد. ایران

چکیده

بافت تاریخی شهر یزد با بیش از 400 اثر ارزشمند، بخاطر داشتن تمدن زنده و وجود نمونه‌ای برجسته از یک سکونتگاه بشری که نمایانگر فرهنگ، رابطه متقابل انسان و محیط در عین محدودیت‌های محیطی است، در فهرست میراث جهانی قرار گرفته‌است. اما، طی۴ دهه اخیر با تضعیف عملکرد سکونت ناشی از کاهش مداوم جمعیت روبرو بوده‌است. پژوهش با هدف تبیین و تولید یک مدل فرآیندیِ نظری در خصوص عوامل موثر بر فرآیند تضعیف سکونت و روند پیوسته خروج جمعیت از این بافت و روابط میان این عوامل، به روش گرندد تئوری صورت گرفته‌است. نتایج نشان داد:1- نبود مدیریت مشارکتی و مردم‌محوری؛ از میان رفتن اختلاط اجتماعی و تنزل تراز اجتماعی-اقتصادی بافت، بی‌توجهی دولت به اقدامات و تجارب موفق سایر کشورها در احیای سکونت، کافی نبودن اقدامات حمایتی دولت و عدم تناسب الگوی مسکن غالب در بافت با نیازهای زندگی امروزین، موجبات علّی هستند که باعث «تضعیف حیات اجتماعی و نظامات رفتاری در بافت تاریخی یزد» شده‌اند.2- شرایط نامناسب کالبد، زیرساخت‌ها و خدمات؛ مدیریت نامناسب امور؛ بافت اجتماعی و سبک زندگی در بافت؛ و ماهیت قوانین‌ومقررات ساخت‌وساز در نقش عوامل زمینه‌ای به خروج جمعیت از بافت کمک کرده‌اند.3- عوامل مداخله گر شامل ضعف در سیاست‌گذاری و عملکرد حکومت محلی؛ تفاوت بازده عملکردهای اقتصادی بافت نسبت به خارج از آن، جذابیتهای بافت بیرونی، رایج بودن فرهنگ سرمایه‌گذاری روی املاک و مستغلات در میان مردم شهر یزد؛ مذهب؛ ثبت بافت تاریخی در فهرست میراث جهانی و ماهیت مدیریت گردشگری در بافت هستند.4- مقوله اصلی «جریان تضعیف حیات اجتماعی و نظامات رفتاری حاکم» به سه راهبرد :کاهش سرمایه‌گذاری در سکونت، بی‌رونقی کسب‌‌وکارهای موجود در بافت، و اضمحلال سرمایه اجتماعی منجر شده‌است. 5-مجموعه این عوامل، پیامدهای کاهش شان و وجاهت اجتماعی، تضعیف اصالت، حس تعلق و هویت در بافت را در پی داشته‌اند که نهایتا به خروج بخشی از جمعیت ساکن از بافت در یک روند مدام30 ساله انجامیده‌است. مدل فرآیندی و خط داستان این پدیده در متن مقاله ارائه شده‌است. بر اساس مدل نظری بدست آمده، از این پس لازم است مدیران و برنامه‌ریزان شهری در بازآفرینی بافت‌های تاریخی توجه به بعد اجتماعی را در کانون تصمیمات خود قرار دهند.

کلیدواژه‌ها

• مدل فرآیندی
• فرآیند خروج جمعیت
• تضعیف عملکرد سکونت
• گرندد تئوری
• بافت تاریخی
• شهر یزد

موضوعات

• بازآفرینی و تجدید حیات بافت تاریخی

عنوان مقاله [English]

"A Theoretical Model of Population Outmigration and the Decline of Residential Function in the Historic Fabric of Yazd from the Perspective of Institutional Actors: A Grounded Theory Approach"

نویسندگان [English]

• mohsen shakeri ²
• Majid Ansari ³

¹

² Department of Educational Sciences/Faculty of Psychology and Educational Sciences/Yazd University/Yazd/Iran

³ Department of Urbanism . Faculty of Art and Architecture. Yazd University. Yazd. Iran

چکیده [English]

Purpose: This study aimed to propose a comprehensive theoretical model using the Grounded Theory method to ascertain the factors affecting the residence-weakening process of Yazd city's historical fabric during the last four decades.

Design: The research resulted in highlighting both the process model and the storyline of this phenomenon, indicating the weakening agent of social life and behavioral systems in the historical fabric of Yazd as the central and core phenomenon in the model. The causal conditions included a lack of participatory management, the absence of social mixing and diversity, the worsening socioeconomic balance of the fabric, the government's inattention to the successful experiences of other countries in reviving settlement, dwindling government support measures, and the incompatibility of the predominant housing pattern with the changing needs of today’s urban life.

Findings: The emergence of the core phenomenon has led to three interconnected strategies, including reduced investment in housing, business recession in the urban fabric, and waste of accumulated social capital. However, the combination of these factors has gradually produced consequences such as the reduction of social status, the weakening of authenticity, and the erosion of sense of belonging, security, and identity in the fabric, eventually leading to the continuous outflow of a part of the population from the historical districts.

Originality: The time has come for urban planners and policymakers to pay serious attention to the social dimension of regeneration. The development of tourism and the protection of valuable buildings is not the ultimate goal of regeneration but should be transformed into a cohesive tool for sustainable social development, the revival of neighborhood vitality, and facilitating the long-term settlement of residents in the historical fabric.

کلیدواژه‌ها [English]

• The function of residence
• Settlement weakening
• Historical fabric
• Ground theory
• Yazd
• Iran