نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

2 گروه شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران استاد گروه شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

فضای شهری در یک بستر تاریخی، علاوه بر دارا بودن همه عملکردهای متعارف خود که در سایر محیط‌‌های شهری نیز عهده‌دار است، ‌باید نقش خود را در ترازی بالاتر و چند وجهی منطبق با ویژگی‌های یک بافت تاریخیِ هویت‌مند ایفا نماید. بر این مبنا هدف اصلی پژوهش حاضر،کشف چگونگی ارتباط و نحوه برهم‌کنش مؤلفه‌های فضای شهری با اجزاء و ارکان متشکله جریان زندگی در بافت‌ تاریخی است؛ به نحوی که بتوان با مدیریت و استفاده شایسته از ظرفیت‌های فضای شهری در بستر بافت تاریخی، کیفیت زندگی ساکنان و کاربران آن را ارتقاء بخشید. این مهم به نوبه خود حفظ ساکنین بومی در محدوده بافت تاریخی، بازگشت مهاجران از محدوده و پایداری اقتصادی- اجتماعی و محیطی را موجب خواهد شد. روش تحقیق پژوهش حاضر، "توصیفی- تحلیلی"، "استدلال منطقی" و در نهایت "دلفی‌سازی و نظرسنجی از خبرگان" است. بدین ترتیب که ابتدا به مؤلفه‌های فضای شهری و کیفیات ناظر بر آن پرداخته شده، سپس ابعاد و سنجه‌های کیفیت زندگی شهری بررسی و شاخص‌هایی از آن که به فضای شهری و کیفیت محیطی اشاره دارد و موضوع کار طراحی، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری است، بر اساس دیدگاه‌های نظری و تحقیقات انجام شده گذشته مشخص شده است. در گام بعدی شاخص‌های استحصال شده با ویژگی‌های خاص بافت تاریخی مورد پایش و بازبینی قرار گرفته است. شاخص‌های بدست آمده از دلفی، با تعداد 91 شاخص، با اظهارنظر حدود 40 نفر از خبرگان رشته و حرفه به 64 شاخص تقلیل یافتند. که در نهایت نتایج آن در قالب مدل مفهومی نقش فضای شهری در ارتقای کیفیت زندگی در بافت‌های تاریخی شهری ارائه شده است. این مدل مفهومی از شش مؤلفه تشکیل شده؛ شامل مؤلفه زیست‌محیطی با معیارهای «کیفیت زیست خرد فضاها»، «پایداری زیست‌محیطی»، مؤلفه تجربی_زیبایی‌شناختی با معیارهای «هم‌پیوندی بافت جدید و قدیم»، «کیفیت منظر شهری و ارتباط فضایی»، مؤلفه عملکردی با معیارهای «تنوع استفاده از محیط»، «سرزندگی وکیفیت محیطی»، «ایمنی و امنیت» و «حمل‌ونقل و دسترسی»، مؤلفه اجتماعی_فرهنگی با معیارهای «سرزندگی و انسجام اجتماعی»، «حفظ تعادل جمعیت»، مؤلفه‌ی اقتصادی با معیارهای «سرزندگی و ثبات اقتصادی»، «انعطاف‌پذیری برنامه‌های توسعه» و مؤلفه‌‌‌ی زمان با معیارهای «مدیریت زمان در فضاهای همگانی»، «تداوم مکان» که شاخص‌ها را تعریف کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The role of urban space in improving the quality of life

نویسندگان [English]

  • Fereshte Ahmadi 1
  • Alimohamad Saadati 1
  • Ali Ghafari 2
  • Elham Nazemi 1

1 Department of urban planning, Najafabad branch, Islamic azad university. Najafabad, Iran.

2 Department of urban planning. Najafabad branch. Islamic azad university .Najafabad. Iran. Shahid Beheshti University

چکیده [English]

Not only do urban spaces have their own common and known functions on a historical basis like other urban environments; they, however, have to play another multifaceted role in a higher level in accordance with characteristics of a historical urban fabric possessing identity as well. Thus, the present study intended to discover the relationship and interaction between components of urban spaces with bases and parts of life in a historical fabric so that the quality of life of those residing in and using these urban fabrics could be improved through proper management of and decent planning for capacities of public urban spaces in historical fabrics. This will significantly preserve native residents in historical fabrics, encourage immigrants to return and induce socioeconomic and environmental stability. We pursue three key concepts of urban spaces, quality of life and historical contexts and the relationship between them. In reviewing the research history, first the foreign and domestic past researches that cover each field are dealt with, and then based on the analysis of the content of their texts, the researches that have jointly examined two or three different fields of researchs, is separated from them. The present study takes a descriptive analytical approach along with logical deduction, Delphi Method and finally expert views. Accordingly, components of urban spaces and their qualities are first discussed; then, dimensions and measures of urban life quality are investigated and the components concerning urban space and environmental quality which are subject of urban management, planning and design are extracted based on previous studies and theoretical approaches. Later on, extracted components were surveyed and reviewed though characteristics particular to historical fabrics. The total 91 indices produced by Delphi Method were reduced to 64 after getting views from 40 experts. Eventually, a conceptual model was developed based on the role urban spaces play in improving quality of life in historical urban fabrics. This conceptual model consists of six components, the indicators of which are defined in criteria of these components. Thus, the environmental component with the criteria of "micro-quality of micro-spaces" and "environmental sustainability", the experimental-aesthetic-cognitive component with the criteria of "interconnection of new and old texture", "urban landscape quality and spatial relationship", functional component With the criteria of "diversity of use of the environment", "vitality and environmental quality", "safety and security" and "transportation and access", socio-cultural component with the criteria of "vitality and social cohesion", "maintaining population balance", economic component With the criteria of "economic vitality and stability", "flexibility of development programs" and the time component with the criteria of "time management in public spaces", "continuity of place"; They have defined 64 indicators. This conceptual model, which is based on the components of urban space, can be used as a new approach in urban planning and management and in the process of sustainable urban intervention and reconstruction in historical contexts. In addition, this model can be used to measure the quality of actions in public areas located in historical contexts with performance at different local, regional, urban and metropolitan scales. According to this conceptual model, any intervention in urban public spaces in historical contexts should be based on characteristics such as: contextualize, participation, process-oriented, innovation and impact on the satisfaction of residents and users in public areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • quality of life
  • urban public space
  • historical context
  • Conceptual Model
  • residents