نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه پیام نور

2 دانشگاه پیام نور تهران

3 استاد دانشگاه تهران

چکیده

شهر در طی حیات خود تحت تأثیر عوامل درونی ـ بیرونی، در بستر مکان و در گذر زمان، دستخوش تغییرات فراوانی قرار گرفته و به رشد و توسعه خود در جهات مختلف شکل و ابعاد بخشیده است. بنابراین، توجه به الگوی رشد و گسترش شهر، پایش تغییرات کاربری و پوشش زمین در شهرهای بزرگ، برای مدیریت رشد و پایداری اکوسیستم شهری امری حیاتی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل پویش فضایی شهرهای منطقه‌ای در گذار به کلانشهر(مورد مطالعه: شهر رشت) و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. داده‌های حاصل از پژوهش با روش اسنادی و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست جمع آوری شده است. برای پردازش داده‌ها از مدل دیویس، تصاویر ماهواره‌ای(ایجاد نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی شهر رشت در چهار کلاس) و همچنین کاربست متریک‌های فضایی در سطح کلاس، با استفاده از نرم افزار FRAGSTATS استفاده شده است. یافته‌های کیفی پژوهش نشان داد، پویش فضایی شهر رشت، پویش فشرده و مبتنی بر گذار سریع بوده است. این پویش، تحت تأثیر عوامل مختلفی همچون نیروها و توان‌های طبیعی، مؤلفه‌های سیاسی، سیاست‌های اقتصادی و طرح‌های توسعه‌ای، توسعه زیرساختها و نظام ارتباطات، ادغام پدیده‌های فضایی پیرامونی در محدوده کالبدی شهر، گسترش اسکان غیررسمی و همچنین جریانهای مهاجرتی، همواره دستخوش تحول و دگرگونی شده و بازتابهایی را به دنبال داشته است. از جمله مشخصه‌های عینی و بازتابهای آن می‌توان، به تغییرات نظام کاربری و پوشش زمین، پراکنده رویی شهری، عدم تعادل در سازمان فضایی شبکه و سلسله مراتب شهری، خدماتی شدن و گسترش بنیادهای اقتصاد شهر اشاره نمود. یافته‌های کمی پژوهش نیز مؤید افزایش سطوح کلاس کاربری شهری از 4915 هکتار به 9960 هکتار و در مقابل کاهش پوشش کشاورزی از 29504 به 28233 هکتار و آهنگ کاهشی مشابه در پوشش شالیزار و مناطق جنگلی طی سالهای 1398-1372 است. همچنین نتایج متریک‌های فضایی بیانگر افزایش 103 درصدی مناطق شهری وگسیختگی زمینهای کشاورزی و شالیزارها است که؛ آهنگ پرشتاب پویش فضایی شهر به پراکندگی کالبدی را به دنبال دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Transition of regional cities to metropolis(spatial dynamism of Rasht , Iran)

نویسندگان [English]

  • roghaye heydari 1
  • Esmaeil Aliakbari 2
  • Ahmad pourahmad 3

1 Payame Noor University

2 Payame Noor University

3 University of Tehran

چکیده [English]

During its life, the city has been subjected to many changes under the influence of internal-external factors, in the context of place and over time, and has given shape and dimensions to its growth and development in different directions. Therefore, considering pattern of growth and expansion of the city, continuous monitoring land use changes and land cover in large cities is critical for managing the growth and sustainability of the urban ecosystem. Accordingly, the present study was conducted with the aim of analyzing the spatial dynamics of regional cities in transition to the metropolis (case study: Rasht city) and by descriptive-analytical method. The research data were collected by documentary method and using Landsat satellite images. For data processing, Davis model, satellite images (creation of land use maps and land cover of Rasht city in four classes (urban and built areas, water and paddy areas, forests and agricultural lands as well as gardens) as well as application of spatial metrics at the class level, using FRAGSTATS software have been used. Qualitative findings that the trend of spatial dynamics in Rasht has been intensive and based on rapid transition. This dynamics is constantly evolving and have repercussions and consequences under the influence of various factors such as natural forces and capabilities, political components, economic policies and development plans, development of infrastructure and communication system, integration of peripheral spatial phenomena in the physical boundaries of the city, informal settlements expansion as well as immigration flows. As far as its objective characteristics and reflections are concerned, one can point to the changes in land use system and land cover, urban sprawl, imbalance in the spatial organization of the network and urban hierarchy, service-rendering and the expansion of the city's economy foundations. Quantitative findings of the study also confirm the increase in urban land use levels from 4915 hectares to 9960 hectares and in contrast to the decrease in agricultural coverage from 29504 to 28233 hectares and a similar decreasing rate in paddy cover and forest areas during 1372-1398. Also, the results of spatial metrics show a 103% increase in urban areas and the breakdown of agricultural lands and paddy fields; The song follows the rapid spatial dynamics of the city to physical dispersion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial dynamics
  • Growth Forces
  • Regional Cities
  • Input Processes
  • Rasht City