نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهنا سروری ¹
• نینا خلیقی ²
• مهدی سعیدی ²

¹ فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

² استادیار گروه مهندسی شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

مشارکت زنان در فرآیند برنامه‌ریزی و مدیریت پارک‌های شهری در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از رویکردهای کلیدی برای ارتقای عدالت فضایی، افزایش کیفیت فضاهای عمومی و بهبود سطح زندگی شهری مطرح شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل موانع حضور زنان در پارک‌های شهری و ارائه راهکارهایی مشارکتی و مبتنی بر نیازهای واقعی آنان انجام گرفت. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی-کیفی) و با تمرکز بر پارک شهدا در شهر سنندج انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی زنان بالای ۲۰ سال بود و نمونه‌ای ۳۸۴ نفره به‌صورت تصادفی انتخاب گردید. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، مشاهده میدانی و تحلیل مکانی بود و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS، MAXQDA و ArcGIS تحلیل شدند. یافته‌ها نشان‌داد که برخی شاخص‌های کالبدی همچون دسترسی، کیفیت پوشش گیاهی و وجود پارکینگ از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردارند؛ در حالی که مؤلفه‌های مرتبط با امنیت، تنوع فعالیت‌ها، خدمات رفاهی، روشنایی، برنامه‌های فرهنگی و امکانات اجتماعی-اقتصادی در سطح نامطلوب قرار دارند. تحلیل کیفی نیز بیانگر آن بود که زنان بر ضرورت بهبود روشنایی، تقویت نظارت اجتماعی، گسترش خدمات رفاهی و طراحی فضاهای چندمنظوره تأکید دارند.

نوآوری اصلی این پژوهش در تدوین شاخص تجربه‌محور عدالت جنسیتی (GEPI) نهفته است که با ترکیب نظام‌مند داده‌های کیفی و کمی، امکان سنجش همزمان زیرساخت‌های کالبدی و تجربه ادراکی-اجتماعی زنان را فراهم می‌کند. این شاخص در پنج بُعد کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیست‌محیطی طراحی شده و به‌عنوان ابزاری کاربردی برای برنامه‌ریزی فضاهای عمومی با هدف تسهیل حضور مؤثر و پایدار زنان قابل استفاده است. ادغام داده‌های کمی و کیفی و استفاده از تحلیل GIS، امکان ارائه راهکارهای عملیاتی چندسطحی را برای بهبود کیفیت پارک‌های شهری فراهم ساخت. یافته‌های این پژوهش می‌تواند الگویی برای برنامه‌ریزان شهری جهت طراحی فضاهای عمومی پاسخگو به نیازهای جنسیتی در شهرهای ایران و منطقه باشد.

کلیدواژه‌ها

• پارک شهدا سنندج
• پارک‌های شهری
• ترجیحات بانوان
• عدالت جنسیتی
• فرایند مشارکتی
• شاخص تجربه‌محور

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Identifying and Analyzing Women’s Preferences and Needs in Urban Park Planning: Designing an Experience-Based Gender Equity Index (Case Study: Shohada Park, Sanandaj)

نویسندگان [English]

• Mohanna Sarvari ¹
• Nina Khalighi ²
• Mehdi Saidi ²

¹ Master’s degree graduate in Urban Planning, Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

² Assistant Professor, Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran

چکیده [English]

Women’s participation in the planning and management of urban parks has increasingly been recognized in recent years as a key approach to enhancing spatial equity, improving the quality of public spaces, and promoting urban quality of life. This study aims to identify and analyze the barriers to women’s presence in urban parks and to propose participatory, need-based strategies grounded in their lived experiences. Adopting a mixed-methods (quantitative–qualitative) approach, the research focuses on Shohada Park in the city of Sanandaj. The statistical population consisted of all women aged over 20 years, from whom a random sample of 384 respondents was selected. Data collection tools included questionnaires, semi-structured interviews, field observations, and spatial analysis, and the data were analyzed using SPSS, MAXQDA, and ArcGIS software.

The findings indicate that certain physical indicators, such as accessibility, vegetation quality, and the availability of parking facilities, are in relatively favorable condition, whereas components related to safety, diversity of activities, welfare services, lighting, cultural programs, and socio-economic facilities are assessed as inadequate. Qualitative analysis further reveals that women strongly emphasize the need to improve lighting, strengthen social surveillance, expand welfare services, and design multifunctional spaces.

The main innovation of this study lies in the development of the Experience-Based Gender Equity Index (GEPI), which systematically integrates qualitative and quantitative data to enable the simultaneous assessment of physical infrastructure and women’s perceptual–social experiences. The index is structured across five dimensions—physical, social, economic, cultural, and environmental—and is proposed as a practical tool for planning public spaces aimed at facilitating women’s effective and sustained presence. The integration of quantitative and qualitative data, together with GIS-based analysis, allows for the formulation of multi-level operational strategies to enhance the quality of urban parks. The findings of this research can serve as a model for urban planners seeking to design gender-responsive public spaces in Iranian cities and the wider region.

کلیدواژه‌ها [English]

• Shohada Park, Sanandaj
• urban parks
• women’s preferences
• gender equity
• participatory process
• experience-based index