نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حسن محمدیان مصمم ¹
• پویا جودی گل لر ²

¹ استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

² استادیار گروه مهندسی فضای سبز، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

برنامه‌ریزان شهری و منطقه‌ای در کشور ما، از تأمین یکی از بنیادی‌ترین نیازهای شهروندان که همواره کاتالیز دگردیسی اجتماعی و هویت فرهنگی و توسعه اقتصادی بوده؛ یعنی غذا، تقریباً غفلت کرده و تمایلی به درگیری و مشارکت در زمینه مسائل آن را ندارند. بدین‌سان، جدایی اجتماعی-فضایی فزاینده شهروندان از نظام‌های غذایی رخ داده و این در حالی است که در سرتاسر تاریخ، دفاع و کنترل تأمین غذا شالوده پیدایش، تکامل و حیات شهرهای ایران را شکل داده و نقشی بنیادین در توسعه جامعه‌گانی ایفا نموده و شرط لازمِ بقاء و رفاه آن‌ها بوده است. بر این اساس، پژوهش حاضر، با هدف نیل به امنیت‌غذایی و پایداری نظام غذایی در منطقه کلان‌شهری تهران و با بهره‌گیری از وضعیت هستی‌شناسی میانجی، معرفت‌شناسی فلسفه آزاد و روش ترکیبی و رویکرد پراگماتیک آن، ابتدا به مفهوم‌سازی امنیت غذایی، نظام غذایی شهری، دگردیسی فضایی و تشریح نقش و رسالت برنامه‌ریزان شهری در مسئله غذا پرداخته و سپس با هدف مشخص کردن نقاط اهرمی و عرصه‌های مداخله برنامه‌ریزان شهری و منطقه‌ای، به تحلیل دگردیسی‌های فضایی منطقه کلان‌شهری تهران طی چند دهه گذشته و اثرات آن بر نظام غذایی با مدل معادلات ساختاری واریانس-محور پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که این منطقه دگردیسی‌های فضایی چشمگیری را تجربه کرده و این تحولات در مجموع اثر منفی بر نظام غذایی منطقه نداشته است؛ لکن در زیرلایه‌های «فیزیکی» و «فعالیت‌ها و ویژگی‌های جامعه و اشتغال»، اثر منفی داشته و پایداری نظام غذایی را به مخاطره انداخته است. در نهایت با جمع‌بندی مفاهیم نظری و مسائل ناشی از کنش متقابل دگردیسی‌های فضایی منطقه کلانشهری تهران و زیرلایه‌ها، سیاست‌ها و راهکارهای در جهت بهبود نظام غذایی منطقه پیشنهاد داده شده است.

کلیدواژه‌ها

• امنیت‌غذایی
• نظام غذایی
• دگردیسی‌های فضایی
• منطقه کلانشهری تهران

موضوعات

• زیست پذیری شهری

عنوان مقاله [English]

Explaining the Effects of Spatial Transformation on the Food Security of the Tehran Metropolitan Region

نویسندگان [English]

• Hassan Mohammadian Mosammam ¹
• pouya Joodi Gollar ²

¹ Assistant Professor, Department of Urban Planning and design, Art University of Isfahan, Iran.

² Assistant Professor, Department of Landscape Engineering, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Urban and regional planners in Iran have largely neglected one of citizens' most fundamental needs—food—which has historically served as a powerful catalyst for social change, cultural identity, and economic development. This oversight has led to an increasing socio-spatial disconnection between residents and food systems. Historically, the defense and secure control of food supply underpinned the emergence, evolution, and survival of Iranian cities, playing a central role in societal development and constituting an essential precondition for their sustainability and prosperity. In response, this study seeks to advance food security and the sustainability of the food system in the Tehran metropolitan region. Adopting a mediating ontological stance, a pragmatist epistemology, a mixed-methods approach, and a pragmatic framework, the research first conceptualizes core concepts: food security, urban food systems, spatial transformation, and the role of urban planners in food-related issues. To identify leverage points and priority intervention areas for urban and regional planners, the paper analyzes the spatial transformations in the Tehran metropolitan region and its impacts on the food system using variance-based structural equation modeling (PLS-SEM). Findings indicate that the region has experienced significant spatial transformations. Overall, these changes have not resulted in a net negative impact on the food system. However, negative effects are apparent in underlying subsystems—particularly physical infrastructure, activity patterns, socio-demographic characteristics, and employment structures—posing risks to the long-term sustainability of the food system. Ultimately, by synthesizing theoretical insights with the issues arising from the interplay between spatial transformations and these subsystems in the Tehran metropolitan region, the study proposes targeted policies and practical strategies to enhance and strengthen the urban and regional food system.

کلیدواژه‌ها [English]

• food security
• food system
• spatial transformations
• Tehran metropolitan area