نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 دانشکده معماری، دانشگاه هنراسلامی تبریز

چکیده

انسان فطرتاً موجودی اجتماعی است و فضای احاطه کننده وی، محل شکل گیری و برقراری روابط اجتماعی اوست. میزان و چگونگی اثرگذاری محیط بر عملکرد انسان، همواره یکی از دغدغه‌های مهم طراحان محیطی بوده است. در این بین بازارها به عنوان مکان‌هایی عمومی، پررونق و پر رفت و آمد، در درجه بالایی از اهمیت قرار دارند. هدف از این تحقیق دستیابی به مؤلفه‌های اثرگذار کالبد بر تعامل موجود در آن و بررسی میزان نقش فضای بازار تبریز به عنوان نمونه زنده و پویایی از بازارهای سنتی ایران، بر تعاملات موجود در آن است. در این تحقیق از دو روش توصیفی-تحلیلی و روش پیمایشی برای بررسی تعاملات اجتماعی و تاثیر کالبد بر میزان تعاملات استفاده شده که پس از بدست آوردن مؤلفه‌های نحو فضای بازار و تعاملات اجتماعی به بررسی تاثیر بازار بر تعاملات و مقایسه تطبیقی فعالیت‌های مختلف یک مجموعه به وسیله نرم افزار تخصصی نحو فضا (دپث مپ) می‌پردازد؛ سپس با کمک پرسشنامه، میزان تاثیر کالبد بر تعاملات موجود در بازار را ارزیابی می‌کند. از جمله سراهای این بازار دو سرای امیر و دودری می‌باشند که از نظر کارکرد و شکل هندسی متفاوت از یکدیگر بوده و تعاملات متفاوتی ایجاد می‌نمایند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که سه عامل ارتباط، هم‌پیوندی و کنترل تاثیر مستقیمی بر میزان دسترسی، نفوذپذیری و انعطاف‌پذیری فضایی دارند که هر سه این عوامل از جمله عوامل ارتقا تعاملات اجتماعی از منظر نحو فضا هستند؛ بررسی سه عامل اصلی نحو فضا در هر دو سرا نشانگر تاثیر مرکزی بودن فضا و ورودی‌ها بر ارتقا رفت و آمد و متمرکز کردن مخاطب و محوری بودن این دو مورد بر جذب کمتر مخاطب و ایجاد فضاهای دنج برای تعاملات اجتماعی می‌باشد؛ همچنین بررسی عوامل کالبدی بیانگر تاثیر مثبت کف‌سازی مناسب، امکان رویت، خوانایی، استفاده از عناصر طبیعی در میزان تعاملات اجتماعی بوده و هرکدام از مؤلفه‌های مبلمان مناسب، دسترسی و فضاهای مکث در دو سرا متفاوت بوده که بیانگر تغییر در میزان تعامل در دوسرا می‌باشند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of social interactions in the historical Baazar of Tabriz with emphasis on the physical aspect of space(Case study: Saray-e Amir and Saray-e Dodari)

نویسندگان [English]

  • Azita balalye oskui 1
  • parastoo jafari 2

1 Tabriz islamic art university

2 Architecture faculty, Islamic Art University of Tabriz

چکیده [English]

Man is by nature a social being and the space around him is the place of formation and establishment of his social relations. The extent and how the environment affects human performance has always been one of the major concerns of environmental designers. In the meantime, Bazaars, as public, thriving, and bustling places, are of great importance in this regard. The purpose of this study is to obtain the effective components of physical aspects on its interaction and to investigate the role of the space of the Tabriz Bazaar as a living and dynamic example of traditional Iranian Bazaars on its interactions. In this research, two descriptive-analytical methods and a survey method were used to investigate social interactions and the effect of the physical aspects on the number of interactions. The method of this research was descriptive-analytical., after obtaining the components of Bazaar space syntax and social interactions, examines the effect of the Bazaar on interactions and comparative comparison of different activities of a set by specialized space syntax software (DepthMap); Then, with the help of a questionnaire, it evaluates the physical aspect on the interactions in the Bazaar. Among the buildings of this bazaar is Amir and Dodari Sarays, which are different from each other in terms of function and geometric shape and create different interactions. The results indicate that three factors of communication, interconnectedness, and control have a direct impact on the level of access, permeability, and flexibility of space, all three of which are factors in promoting social interactions in terms of space syntax; Examining the three main factors of space syntax in both Sarays shows the effect of the centrality of space and entrances on promoting traffic and focusing the audience and the centrality of these two items on attracting less audience and creating cozy spaces for social interactions; Also, the study of physical factors indicates the positive effect of proper flooring, visibility, readability, use of natural elements in the number of social interactions, and each of the components of appropriate furniture, access and pause spaces in the two houses are different, indicating changes in interaction in both.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Space Syntax
  • Social Relations
  • Tabriz Bazaar
  • Saray-e Amir
  • Saray-e Dodari