نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• هاشم داداش پور ¹
• مانا وحیدبافنده ²
• محمدمهدی پناهی ³
• مائده داداش پور ⁴

¹ استاد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

² دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی و طراحی‌شهری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌ مدرس، تهران، ایران‌

³ دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

⁴ دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

در دهه‌های اخیر، جایگاه شهرها در نظام حکمرانی جهانی دستخوش تحولی معنادار شده و شهرها از واحدهایی صرفاً مدیریتی به کنشگران فعال در عرصه تعاملات فراملی ارتقا یافته‌اند. این تحول، که در ادبیات با عنوان «دیپلماسی شهری» شناخته می‌شود، امکان کنش مستقل یا نیمه‌مستقل شهرها را در قالب شبکه‌های بین‌شهری، همکاری‌های موضوعی و روابط شهر به شهر فراهم کرده است. در این میان، روابط خواهرخواندگی به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین سازوکارهای دیپلماسی شهری، همواره میان کارکرد نمادین و ظرفیت‌های عملی همکاری نوسان داشته است. با وجود گسترش پژوهش‌ها در این حوزه، ادبیات موجود عمدتاً پراکنده، ناهمگون و فاقد جمع‌بندی تحلیلی منسجم درباره ابعاد، کارکردها و محدودیت‌های واقعی این سازوکار است. هدف این پژوهش، ارائه تصویری نظام‌مند از تحولات مفهومی و کارکردی دیپلماسی شهری با تمرکز بر سازوکار روابط خواهرخواندگی و شناسایی الگوهای مسلط، شکاف‌های پژوهشی و پیامدهای سیاستی آن است. بدین منظور، از روش مرور نظام‌مند استفاده شد و مقالات علمی منتشرشده در بازه زمانی 2000 تا 2025 در پایگاه‌های استنادی معتبر مورد جست‌وجو، غربالگری و تحلیل قرار گرفتند. داده‌های استخراج‌شده با رویکرد تحلیل مضمون مورد کدگذاری و دسته‌بندی قرار گرفت و مضامین غالب شناسایی شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیپلماسی شهری در ادبیات معاصر از رویکردهای نمادین و تشریفاتی به‌سوی همکاری‌های مسئله‌محور، شبکه‌ای و یادگیرنده در حال گذار است. روابط خواهرخواندگی در قالب پنج مؤلفه محوری قابل تبیین است: حکمرانی چندسطحی و مشروعیت نهادی، عقلانیت تصمیم‌گیری و راهبری همکاری‌ها، نهادمندی اجرا و تداوم اقتصادی، توانمندسازی شبکه‌ای و نوآورانه، و یادگیری، تاب‌آوری و ارزیابی مبتنی بر داده. در عین حال، نتایج نشان می‌دهد که در فقدان چارچوب‌های نهادی شفاف، ظرفیت‌های خواهرخواندگی اغلب به سطح تعاملات نمادین تقلیل یافته و از تحقق دستاوردهای پایدار بازمی‌ماند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بازتعریف روابط خواهرخواندگی به‌عنوان سازوکاری انتخابی، مسئله‌محور و مبتنی بر ظرفیت نهادی تأکید می‌کند و می‌تواند مبنایی تحلیلی برای سیاست‌گذاری آگاهانه‌تر در حوزه دیپلماسی شهری و مدیریت تعاملات فراملی شهرها فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

• دیپلماسی شهری
• روابط خواهرخواندگی
• شبکه‌های شهری بین‌المللی
• حکمرانی چندسطحی
• همکاری‌های مسئله‌محور

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Cities as Diplomatic Actors: A Systematic Review of Urban Sister City Mechanisms

نویسندگان [English]

• Hashem Dadashpoor ¹
• Mana Vahidbafandeh ²
• Mohammad Mehdi Panahi ³
• Maede Dadashpour ⁴

¹ professor of urban and regional planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University,

² Ph.D Candidate, Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

³ PhD Candidate in Urban Planning, Urban Planning Department, Faculty of Urban Planning, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran.0009-0003-2590-1833

⁴ Master's student in Architecture, Faculty of Urban Planning, Faculty of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

In recent decades, the role of cities within the global governance system has undergone a significant transformation, with cities evolving from purely administrative units to active actors in transnational interactions. This transformation, referred to in the literature as “urban diplomacy,” enables cities to act independently or semi-independently through intercity networks, thematic collaborations, and city-to-city relations. Among these, sister city relationships—one of the oldest yet most contested mechanisms of urban diplomacy—have oscillated between symbolic functions and practical collaborative capacities. Despite the expansion of research in this area, the existing literature remains largely fragmented, heterogeneous, and lacking a coherent analytical synthesis regarding the dimensions, functions, and real limitations of this mechanism. The aim of this study is to provide a systematic overview of the conceptual and functional developments in urban diplomacy, with a focus on sister city mechanisms, identifying dominant patterns, research gaps, and policy implications. To this end, a systematic review methodology was employed, and scientific articles published between 2000 and 2025 in reputable citation databases were searched, screened, and analyzed. Extracted data were coded and categorized using a thematic analysis approach, and dominant themes were identified. The findings indicate that contemporary urban diplomacy is transitioning from symbolic and ceremonial approaches toward problem-oriented, networked, and learning-based collaborations. Sister city relationships can be explained through five core components: multi-level governance and institutional legitimacy; decision-making rationality and collaboration leadership; institutionalized implementation and economic sustainability; networked and innovative empowerment; and learning, resilience, and data-driven evaluation. At the same time, results show that in the absence of clear institutional frameworks, the capacities of sister city relationships are often reduced to symbolic interactions, preventing the achievement of sustainable outcomes. Accordingly, this study emphasizes the necessity of redefining sister city relationships as a selective, problem-oriented, and institutionally capacity-based mechanism and provides an analytical foundation for more informed policy-making in urban diplomacy and the management of cities’ transnational interactions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Urban diplomacy
• sister city relationships
• international urban networks
• multi-level governance
• problem-oriented collaborations