برنامه ریزی شهری
محمدرضا حقی؛ مجتبی لرزنگنه
چکیده
شهرهای معاصر به دلیل وابستگی روزافزون به شبکه‌های متمرکز و پیچیده تأمین خدمات زیرساختی، در مواجهه با تهدیدهای انسان‌ساخت نظیر جنگ، آسیب‌پذیری فزاینده‌ای یافته‌اند. این پژوهش با هدف بازخوانی الگوی باغ-شهر به‌عنوان الگویی سنتی و تاریخی سکونت برای افزایش تاب‌آوری شهری در برابر تهدیدهای جنگی، به مطالعه شهر خوانسار پرداخته‌است. ...
بیشتر
شهرهای معاصر به دلیل وابستگی روزافزون به شبکه‌های متمرکز و پیچیده تأمین خدمات زیرساختی، در مواجهه با تهدیدهای انسان‌ساخت نظیر جنگ، آسیب‌پذیری فزاینده‌ای یافته‌اند. این پژوهش با هدف بازخوانی الگوی باغ-شهر به‌عنوان الگویی سنتی و تاریخی سکونت برای افزایش تاب‌آوری شهری در برابر تهدیدهای جنگی، به مطالعه شهر خوانسار پرداخته‌است. رویکرد پژوهش از نوع آینده‌پژوهانه و روش آن توصیفی-تحلیلی با تأکید بر تحلیل ساختاری است. داده‌ها از طریق مرور نظام‌مند ادبیات موضوع و تکنیک دلفی (با مشارکت ۱۵ خبره در حوزه‌های شهرسازی، مدیریت بحران و پدافند غیرعامل) گردآوری شده و با استفاده از تحلیل اثرات متقاطع و نرم‌افزار MICMAC، روابط میان ۲۳ متغیر مؤثر بر تاب‌آوری شهری در شرایط جنگ تحلیل گردید. یافته‌ها نشان‌می‌دهد که از میان متغیرهای پژوهش، 8 متغیر کلیدی شامل مقیاس شهر، پراکندگی و عدم تمرکز فضایی، امنیت منابع آب، تنوع زیستی و زیرساخت طبیعی، خدمات اکوسیستمی فضای سبز، مشارکت مردمی، تنوع اقتصادی و خودسازماندهی جامعه، به‌عنوان پیشران‌های اصلی و دووجهی سیستم تاب‌آوری خوانسار عمل می‌کنند که در هر دو تحلیل مستقیم و غیرمستقیم جایگاه کلیدی خود را حفظ کرده‌اند. تحلیل سناریوهای سه‌گانه نشان‌می‌دهد که خوانسار با بهره‌مندی از سرمایه‌های طبیعی و فضایی (چشمه‌ها و قنوات، باغات گسترده، مقیاس کوچک شهری و ساختار پراکنده) و سرمایه‌های اجتماعی (مساجد فعال، آیین‌های مذهبی پرشور و روابط خویشاوندی در محلات تاریخی)، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک «شهر الگو» در زمینه تاب‌آوری جنگی دارد؛ به‌شرط آنکه برنامه‌ریزی شهری و مدیریت بحران بر فعال‌سازی هم‌زمان این پیشران‌ها، به‌ویژه تقویت سرمایه‌های اجتماعی و اقتصاد محلی، متمرکز شود. در غیر این صورت، تداوم روند کنونی (تخریب گسترده باغات، آلودگی منابع آب زیرزمینی ناشی از دفع سنتی فاضلاب و تضعیف تعاملات اجتماعی در محلات جدید) موجب وابستگی فزاینده شهر به شبکه‌های بیرونی و در نهایت فروپاشی تاب‌آوری آن در بحران‌های آتی خواهد شد. نتایج پژوهش بر ضرورت تدوین طرح‌های جامع و سناریوهای عملیاتی مبتنی بر پیشران‌های کلیدی شناسایی‌شده، شامل حفاظت کمی‌وکیفی از منابع آب، ارتقای خوداتکایی غذایی از طریق توسعه کشاورزی ارگانیک و تعاونی‌های محلی، بهره‌برداری چندمنظوره از باغات به‌عنوان کریدورهای سبز، توانمندسازی محلات از طریق تشکیل شوراهای مدیریت بحران محله‌ای، تجهیز دوگانه مساجد به‌عنوان پایگاه‌های اضطراری و تنوع‌بخشی به اقتصاد شهر از طریق صنایع تبدیلی و گردشگری پایدار، برای ارتقای تاب‌آوری شهرهای با الگوی باغ‌شهری در مواجهه با تهدیدات پیچیده انسانی تأکید دارد.
برنامه ریزی شهری
فهیمه نامور؛ خلیل حاجی پور؛ امیر حسین شبانی؛ محمود محمدی
چکیده
رشد وگسترش فزاینده شهرها در دهه‌های اخیر باعث تبدیل اراضی کشاورزی، بالا رفتن هزینه‌های خدمات‌رسانی شهری، عدم توجه و رسیدگی به بافتهای فرسوده در قالب توسعه درونزا شده است. شهر شیراز نیز با دارا بودن هزار و 700 هکتار بافت فرسوده از مسائل یادشده برکنار نبوده است. در سالهای اخیر توجه به بافت فرسوده و توسعه درونزا مورد توجه قرار گرفته ...
بیشتر
رشد وگسترش فزاینده شهرها در دهه‌های اخیر باعث تبدیل اراضی کشاورزی، بالا رفتن هزینه‌های خدمات‌رسانی شهری، عدم توجه و رسیدگی به بافتهای فرسوده در قالب توسعه درونزا شده است. شهر شیراز نیز با دارا بودن هزار و 700 هکتار بافت فرسوده از مسائل یادشده برکنار نبوده است. در سالهای اخیر توجه به بافت فرسوده و توسعه درونزا مورد توجه قرار گرفته است. برای این منظور از سیاستهای مدیریت و مهار رشد استفاده میشود که یکی از این سیاست‌ها تنظیم مجدد زمین است. به‌منظور کارایی و اثربخشی بیشتر فرآیند تنظیم مجدد زمین که متأثر از ویژگی‌های قانونی، نهادی، اقتصادی و اجتماعی محل است، شناسایی و دسته‌بندی عوامل مؤثر بر آن ضروری است. بر این اساس هدف این پژوهش شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر فرآیند تنظیم مجدد زمین در بافتهای فرسوده و بررسی روابط علی_ معلولی بین آنها به منظور شناخت مهمترین متغیرها در فرآیند اجراست. این امر میتواند رهنمونی باشد برای مدیریت شهری در دستیابی به توسعه درونزا از طریق تحریک و تحقق مهمترین متغیرها و به تبع آن افزایش تحققپذیری کل پروژه تنظیم مجدد زمین. به‌منظور نیل به این هدف از روش توصیفی_ تحلیلی در قالب مدل تحلیل تفسیری_ساختاری با استفاده از نرم‌افزار Micmac شدت و جهت روابط بین متغیرها مشخص شده است. برای این منظور از پرسشنامه دلفی دو مرحلهای و نظرات 17 نفر از کارشناسان امور شهری شهر شیراز استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که متغیر مشارکت پذیر بودن دولت محلی از طریق نهادهای واسط و تسهیل گر جزو گروه تأثیرگذارترین و تأثیرپذیرترین متغیرهاست. بنابراین این متغیر نقشی کلیدی و راهبردی ایفا میکند. بهاینمعنا که کلید اجرای تنظیم مجدد زمین در بافت های فرسوده و حل مشکلات مربوط به آن ایجاد نهادی واسط برای شنیدن خواستهها و نظرات مردم است. همچنین سایر متغیرهای راهبردی تنظیم مجدد زمین در بافت فرسوده توجه به عدالت فردی و اجتماعی در دولت محلی، بینش راهبردی و منعطف بودن دولت محلی، تعریف اهداف ملموس و قابل‌دستیابی در تنظیم مجدد زمین و ارزیابی مناسب قیمت زمین قبل و بعد از اجرا هستند. بنابراین رصد مداوم این متغیرها در طول فرآیند تهیه طرح و اجرای تنظیم مجدد زمین در بافت فرسوده لازم و ضروری است.
اسکان غیر رسمی
کیومرث نعیمی؛ محمدرضا پورمحمدی
دوره 5، شماره 20 ، آبان 1395، ، صفحه 53-64
چکیده
سکونتگاه‌های فرودست شهری همواره چالشی پایان ناپذیر برای مدیران شهری در کشور ما بوده است. در سالهای اخیر آشفتگی و تغییرات پرشتاب و مداوم و ظهور مسائل جدید، باعث شده تا برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌ها در این حوزه به صورت مقطعی و اندک زمانی بتواند معضلات را التیام ببخشد. آنچه نیاز است تجدیدنظر در رویکردهای کلانِ مدیریتی و به‌کارگیری ...
بیشتر
سکونتگاه‌های فرودست شهری همواره چالشی پایان ناپذیر برای مدیران شهری در کشور ما بوده است. در سالهای اخیر آشفتگی و تغییرات پرشتاب و مداوم و ظهور مسائل جدید، باعث شده تا برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌ها در این حوزه به صورت مقطعی و اندک زمانی بتواند معضلات را التیام ببخشد. آنچه نیاز است تجدیدنظر در رویکردهای کلانِ مدیریتی و به‌کارگیری ابزارهای جدید در برنامه‌ریزی است. آینده‌نگاری به عنوان رویکردی نوین، فرآیندی است که منجر به نتیجه پایدار عمل برنامه‌ریزی میشود. در این راستا این پژوهش، با رویکرد آینده‌نگاری به شناسایی مهمترین عوامل مؤثر و بررسی میزان و چگونگی تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر و بر وضعیت آینده سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج می‌پردازد که در واقع زمینه تدوین سناریوها در مراحل بعدی و همچنین تدوین راهبردها، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری برای رسیدن به سناریوهای مطلوب را فراهم میکند. روش تحقیق براساس روش‌های جدید آینده‌پژوهی، تبیینی و برای جمع‌آوری اطلاعات از روش اسنادی و پویش‌محیطی استفاده شده است. برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل اثرات متقابل/ ساختاری به وسیله نرم‌افزار MICMAC استفاده شده است. نتایج تحقیق حاکی از این است که در مرحله نخست، با روش پویش محیطی، 54 عامل در شش حوزه، مؤثر بر وضعیت آینده سکونتگاه‌های فرودست شهر شناسایی شدند. آنچه از وضعیت صفحه پراکندگی متغیرها می‌توان فهمید حاکی از ناپایداری سیستم می‌باشد که بیشتر متغیرها در اطراف محور قطری صفحه پراکنده هستند. بنابراین پنج دسته عامل(عوامل تأثیرگذار، عوامل دو وجهی، عوامل تنظیمی، عوامل تأثیرپذیر و عوامل مستقل) قابل شناسایی هستند. درنهایت از میان 54 عامل یاد شده پس از بررسی میزان و چگونگی تأثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر و بر وضعیت آینده این سکونتگاه‌ها با روش‌های مستقیم و غیرمستقیم، تعداد 12 عامل کلیدی انتخاب شدند؛ شیوه مدیریت، رشد اقتصاد ملی، مهاجرت، رویکرد محله محوری، سیاستهای تأمین مسکن در استطاعت، کیفیت فضا و مکان، سرمایه اجتماعی، قیمت زمین و مسکن، سواد و سطح نفوذپذیری آن، مدیریت زمین، مالکیت(امنیت تصرف) که بیشترین نقش را در وضعیت آینده سکونتگاه‌های فرودست شهری سنندج ایفا می‌کنند.
